TMK 400. Madde
(1) Aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur.
(2) Vesayet altına alınanın eşi de aile meclisine üye olabilir.
TMK 400. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki 350 nci madde arılaştırmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddede yürürlükteki metinden farklı olarak asliye mahkemesi yerine denetim makamıdenilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasında yürürlükteki metinden farklı olarak uygulamada tereddütleri gidermek amacıyla “Karı ve koca, a ile meclisine aza olabilir.” hükmü yerine “Vesayet altına alınanın eşi de a ile meclisine üye olabilir.” hükmükonulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 400, özel vesayet biçimlerinden biri olan aile meclisinin kimlerden ve nasıl oluşacağını düzenler. Birinci fıkraya göre aile meclisi, vesayet altındaki kişinin vasi olmaya ehil, denetim makamınca dört yıl için atanacak en az üç hısımından oluşur. İkinci fıkra, vesayet altına alınanın eşinin de aile meclisine üye olabileceğini açıkça belirtir. Bu hüküm, özel vesayetin kuruluşunu düzenleyen TMK m.399 ve güvence şartını düzenleyen TMK m.401 ile bir bütün oluşturur. Aile meclisi, korunmaya muhtaç kişinin yakın çevresinin ona daha duyarlı ve özenli sahip çıkabileceği düşüncesine dayanan istisnai bir koruma kurumudur. Maddenin gerekçesi, eski metindeki asliye mahkemesi yerine denetim makamı teriminin kullanıldığını ve eşin üyeliğine ilişkin tereddütlerin giderildiğini belirtir.
Uygulama mekanizması bakımından aile meclisinin oluşumunda birkaç şart birlikte aranır. Üyelerin vasi olmaya ehil olması gerekir; yani TMK m.413 ve devamındaki vasiliğe engel hâller bu üyeler için de geçerlidir. Meclis en az üç hısımdan oluşur ve denetim makamınca dört yıllık süre için atanır; bu süre sonunda görev yeniden değerlendirilir. Eşin üyeliğine ilişkin ikinci fıkra, uygulamada doğan tereddütleri gidererek vesayet altına alınanın eşinin de meclise katılabileceğini güvence altına alır. Denetim makamı meclisi atarken vesayet altındaki kişinin menfaatini gözetir. Örneğin yaşlı ve hasta bir kısıtlının malvarlığının yönetimi için kardeşleri, çocukları ve eşinden oluşan bir aile meclisi kurulabilir; bu meclis kısıtlının bakımı ve mali işlerini ortak sorumlulukla yürütür.
Hükmün sonucu, vesayet görevinin tek bir vasi yerine güvenilir hısımlardan oluşan bir meclise verilmesi ve korumanın kolektif biçimde yürütülmesidir. Meclisin görevini yapmaması hâlinde denetim makamı TMK m.402 uyarınca meclisi değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirebilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, özel vesayet ve aile meclisine ilişkin uygulamalarda vesayet altındaki kişinin yararının esas alınması, üyelerin ehliyet şartını taşıması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanan bir kişinin önemli bir aile şirketindeki payı bulunuyorsa, denetim makamı kişinin iki kardeşi, bir yeğeni ve eşinden oluşan dört yıllık bir aile meclisi atayabilir. Bu meclis, kısıtlının hem kişisel bakımını hem şirketteki menfaatlerini ortaklaşa korur; böylece TMK Madde 400, yakın çevrenin sıcak ilgisiyle daha esnek bir koruma imkânı sağlar.