TMK 424. Madde
(1) Denetim makamı, vereceği kararı vasiliğe atanmış olan kimseye ve vesayet makamına bildirir.
(2) Vasiliğe atananın görevden alınması hâlinde vesayet makamı, hemen yeni bir vasi atar.
TMK 424. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 374 üncü maddesini karşılamak tadır. Arılaştırılmak ve “asliye mahkemesi” yerine “denetim makamı”, “sulh mahkemesi” yerine “vesayet makamı” deyimleri kullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 424, vasiliğe atanan kimsenin durumuna ilişkin denetim makamının kararının nasıl sonuç doğuracağını düzenler. Birinci fıkraya göre denetim makamı, vereceği kararı vasiliğe atanmış olan kimseye ve vesayet makamına bildirir. İkinci fıkra ise, vasiliğe atananın görevden alınması hâlinde vesayet makamının hemen yeni bir vasi atayacağını öngörür. Vesayet teşkilatında ikili yapı esastır: vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, denetim makamı ise asliye hukuk mahkemesidir. Bu madde, vasiliğe atanmaya itiraz veya kaçınma gibi hâllerde (TMK m.422 ve m.423) denetim makamının vereceği kararın muhataplarını ve sonucunu belirler. Gerekçeye göre madde, eski 743 sayılı Kanun’un 374. maddesini karşılamakta olup, ‘asliye mahkemesi’ yerine ‘denetim makamı’, ‘sulh mahkemesi’ yerine ‘vesayet makamı’ deyimleri kullanılarak yeniden kaleme alınmıştır.
Uygulamada bu hüküm, denetim makamı ile vesayet makamı arasındaki iş bölümünü ve karar akışını netleştirir. Vasiliğe atanan kişi, atanmasına itiraz etmiş veya görevden kaçınmış olabilir; bu durumda uyuşmazlığı denetim makamı çözer. Denetim makamı vereceği kararı hem ilgili kişiye hem de süreci yürüten vesayet makamına bildirir; böylece her iki taraf da kararın gereğini yerine getirebilecek konuma gelir. İkinci fıkradaki düzenleme, koruma sisteminde kesinti yaşanmaması bakımından son derece önemlidir: eğer atanan kişi görevden alınırsa, vesayet altındaki kişi vasisiz kalmamalıdır. Bu nedenle vesayet makamına ‘hemen’ yeni bir vasi atama yükümlülüğü getirilmiştir. Örneğin atanan vasi haklı bir gerekçeyle görevden kaçınma talebinde bulunup denetim makamı bunu kabul ettiğinde, vesayet makamı gecikmeksizin başka bir vasi atayarak korumanın sürekliliğini sağlar.
Yeni vasinin gecikmeksizin atanmaması, vesayet altındaki kişinin korumasız kalmasına ve menfaatlerinin zarar görmesine yol açar; bu nedenle ikinci fıkradaki ‘hemen’ ibaresi emredici niteliktedir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, vasilik görevinin boşalması hâlinde vesayet altındaki kişinin korunmasında boşluk doğmaması için derhâl yeni vasi atanması gerektiğini vurgular. Somut bir örnek: kısıtlıya atanan vasi, ağır hastalığı nedeniyle görevden alınma talebinde bulunur; denetim makamı bu talebi yerinde görerek vasiyi görevden alır ve kararını hem vasiye hem vesayet makamına bildirir. TMK Madde 424/2 uyarınca vesayet makamı, kısıtlının işlerinin aksamaması için hemen yeni bir vasi atayarak vesayet sisteminin kesintisiz işlemesini güvence altına alır.