TMK 445. Madde
(1) Vesayet altındaki kişi küçük ise, vasi onun bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür.
(2) Vesayet dairelerinin yetkilerine ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla, vasi bu konuda ana ve babanın yetkilerine sahiptir.
TMK 445. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 389 uncu maddesini karşılamaktadır. Birinci fıkrada yürürlükteki metindeki “infak ve terbiyesine itina eder” ifadesi yerine, “bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almakla yükümlüdür.” ifadesi kullanılmıştır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 405 inci maddesine paralel olarak iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 445, vesayet altındaki kişinin küçük olması hâlinde vasinin bakım ve eğitim yükümlülüğünü düzenler ve yürürlükten kalkan 743 sayılı Kanun’un 389. maddesinin karşılığıdır. Hüküm, vasiye velayetteki ana-babanın konumuna benzer bir görev yükler: küçüğün bakımı ve eğitimi için gereken önlemleri almak. Gerekçede de belirtildiği üzere eski metindeki ‘infak ve terbiye’ ifadesi yerine ‘bakımı ve eğitimi için gereken önlemler’ ifadesi tercih edilerek çağdaş bir anlayış benimsenmiştir. Madde, velayete ilişkin TMK m.339 vd. ile koşutluk içindedir; ayrıca vesayet altındaki küçüğün kuruma yerleştirilmesini düzenleyen m.446 ve vasinin genel görevlerini belirleyen m.448 vd. hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Maddenin uygulama mekanizmasında vasi, küçüğün barınma, beslenme, sağlık ve eğitim ihtiyaçlarını karşılamak; okula devamını, mesleki yönlendirmesini ve genel gelişimini gözetmekle yükümlüdür. İkinci fıkra, vasiye bu konuda ana ve babanın yetkilerini tanır; yani vasi, çocuğun günlük yaşamına ilişkin kararları kural olarak ayrı bir izne gerek olmadan alabilir. Ancak bu yetki sınırsız değildir: vesayet dairelerinin (vesayet makamı ve denetim makamı) yetkilerine ilişkin hükümler saklı tutulmuştur. Bu nedenle önemli mali işlemler m.462’deki izin sistemine, taşınmaz satışı m.444’e, paraların yatırılması m.441’e tâbidir. Vasi, küçüğün eğitim masraflarını malvarlığından karşılarken de vesayet makamının gözetimi altındadır ve harcamalarını periyodik hesap ve raporlarla belgelendirmek zorundadır.
Vasinin bakım ve eğitim yükümlülüğünü ihmal etmesi, görevin kötüye kullanılması niteliğinde olup TMK m.483 uyarınca vasinin görevden alınmasına ve m.466-467 çerçevesinde tazminat sorumluluğuna yol açar; küçüğün uğradığı zarar bizzat vasiden istenebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasinin küçüğün eğitim ve bakım giderlerini malvarlığından karşılarken ölçülülük ilkesine uymasını ve harcamaları vesayet makamına hesap vererek belgelendirmesini aramaktadır. Somut bir örnek olarak: anne-babasını kaybetmiş 10 yaşındaki bir çocuğa vasi atandığında, vasi çocuğun özel okula mı devlet okuluna mı gideceğine ana-baba gibi karar verebilir; ancak çocuğun mirastan kalan parasının nemalandırılması veya gayrimenkulünün kiraya verilmesi gibi işlemlerde vesayet makamının iznini almak zorundadır. Çocuğun sağlık sorunu ortaya çıkarsa vasi gerekli tedaviyi sağlamakla, aksi hâlde sorumlulukla karşı karşıya kalır.