TMK 45. Madde
(1) Gaiplik kararı, hâkimin bildirmesi üzerine, ölüm kütüğüne kaydolunur.
TMK 45. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 43 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 45, gaiplik kararının nüfus kütüğüne işlenmesine ilişkin usul hükmüdür ve hâkimin bildirmesi üzerine gaiplik kararının ölüm kütüğüne kaydolunacağını düzenler. Bu hüküm, gaipliğin maddî koşullarını ve sürecini düzenleyen TMK Madde 32 ilâ 35 hükümlerini tamamlayan teknik bir kayıt normudur. Gaiplik, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süre haber alınamayan bir kişinin ölümü hakkında kuvvetli olasılık bulunması hâlinde mahkemece verilen bir karardır. TMK Madde 45 ise bu kararın hukukî sonuçlarının nüfus sicilinde görünür kılınmasını sağlar; zira gaiplik kararı, hak ehliyetinin sona ermesi, mirasın açılması ve evliliğin sona ermesi gibi ağır sonuçlar doğurduğundan resmî sicile yansıtılması zorunludur.
Uygulamada gaiplik kararı kesinleştikten sonra, kararı veren mahkeme bunu nüfus müdürlüğüne bildirir ve karar ölüm kütüğüne tescil edilir. Kaydın ölüm kütüğüne yapılması, gaibin ölmüş gibi işlem görmesinin doğal sonucudur; böylece gaibin mirası TMK Madde 35 ve mirasla ilgili hükümler uyarınca açılır, mirasçılar teminat göstererek tereke mallarını teslim alabilir. Gaipliğe karar verilmesinde yetki ve usul TMK Madde 32’de düzenlenmiş olup, bu maddedeki kayıt işlemi onun icraî tamamlayıcısıdır. Nüfus memuru bu kaydı resen değil, hâkimin bildirimi üzerine yapar; bu da TMK Madde 39’daki mahkeme kararı olmadıkça sicilde değişiklik yapılamayacağı ilkesiyle uyumludur. Bildirim, kaydın doğruluğu ve resmî dayanağı bakımından güvence işlevi görür.
Gaiplik kararının kütüğe işlenmemesi, mirasın açılmaması ve ilgililerin hak kaybına uğraması sonucunu doğurabileceğinden bildirim ve tescil önemlidir. Gaibin sonradan sağ olarak ortaya çıkması hâlinde gaiplik kararı kaldırılır ve TMK Madde 46 uyarınca kayıt düzeltilir; böylece kişi yeniden hak süjesi olarak tam ehliyetine kavuşur. Yargıtay içtihadı, gaiplik kararının kesinleşmeden sonuç doğurmayacağını ve sicile ancak kesinleşmiş kararın işleneceğini benimser. Somut bir örnekte, denizde geçirdiği kaza sonrası kendisinden yıllarca haber alınamayan bir kişi hakkında verilen gaiplik kararı kesinleşince, mahkemenin bildirimiyle ölüm kütüğüne kaydedilir ve bu kayıt üzerine mirasçıları intikal işlemlerini başlatabilir.