TMK 46. Madde

(1) Tescile esas olan bir bildirimin doğru olmadığının tespit edilmesi veya kime ait olduğu bilinmeyen cesedin kimliğinin belli olması ya da gaiplik kararının kaldırılması sebepleriyle zorunlu olan değişiklikler, ilgilinin kütükteki kaydının düşünceler sütununa yazılarak yapılır.

Açıklama

TMK Madde 46, kişisel durum kütüğündeki kayıtların sonradan zorunlu olarak değiştirilmesini düzenleyen usul hükmüdür. Maddeye göre, tescile esas olan bir bildirimin doğru olmadığının tespiti, kime ait olduğu bilinmeyen cesedin kimliğinin belirlenmesi veya gaiplik kararının kaldırılması gibi sebeplerle gereken değişiklikler, ilgilinin kütükteki kaydının düşünceler sütununa yazılarak yapılır. Bu düzenleme, nüfus kütüğünün gerçeği yansıtması ilkesini güvence altına alır ve TMK Madde 39 ile sistematik bağ içindedir; zira TMK Madde 39, mahkeme kararı olmadıkça sicilde düzeltme yapılamayacağı kuralını koyar. Madde ayrıca gaipliğe ilişkin TMK Madde 32 vd. ve cesedi bulunamayan kişiye ilişkin TMK Madde 44 hükümleriyle doğrudan ilişkilidir.

Uygulamada bu hüküm, mevcut kaydın silinmesi yerine düşünceler sütununa açıklayıcı şerh düşülmesi yöntemini benimser; böylece kaydın tarihsel bütünlüğü korunurken güncel ve doğru durum da kütükte görünür hâle gelir. Örneğin gaipliğine karar verilen bir kişinin sağ olarak ortaya çıkması hâlinde, gaiplik kararının kaldırılmasına ilişkin mahkeme kararı üzerine ölüm kaydı düşünceler sütununa işlenen şerhle düzeltilir. Aynı şekilde kimliği belirsiz bulunan bir cesedin sonradan kimliğinin tespiti hâlinde, ilgili kişinin kaydına bu durum yansıtılır. Bu işlemler kural olarak mahkeme kararına veya yetkili mülkî amirin emrine dayanır; nüfus memurunun resen takdiriyle değil, hukukî bir dayanağa istinaden gerçekleştirilir. Nüfus Hizmetleri Kanunu hükümleri de bu kayıt işlemlerinin idarî usulünü tamamlar.

Bu normun gözetilmemesi, yani kütükte gerçeğe aykırı kaydın düzeltilmemesi, ilgili kişinin medenî hâline, mirasçılığına ve hukukî güvenliğine zarar verebilir; bu nedenle düzeltme zorunlu niteliktedir. Yargıtay içtihadı, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarda kamu düzenini ilgilendiren bu kayıtların gerçek duruma uygun tutulması gerektiğini istikrarlı biçimde vurgular. Somut bir örnekte, ölüm bildiriminin yanlış kişi adına yapıldığı sonradan anlaşıldığında, gerçek durumu yansıtacak değişiklik TMK Madde 46 uyarınca düşünceler sütununa yazılarak yapılır. Pratikte, savaş veya doğal afet sonrası kimliği belirsiz olarak gömülen bir kişinin kimliğinin DNA analiziyle tespiti hâlinde, bu hüküm devreye girerek kaydın doğru kişiye bağlanmasını sağlar.