TMK 450. Madde
(1) Vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, vasi önemli işlerde karar vermeden önce olanak ölçüsünde, onun görüşünü almakla yükümlüdür.
(2) Vesayet altındaki kişinin işi uygun bulmuş olması vasiyi sorumluluktan kurtarmaz.
(3) a. Vasinin rızası
TMK 450. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 393 üncü maddesini karşılamaktadır. 87 Maddede vasinin önemli işlerde vesayet altındaki kişinin görüşünüalma yükümlülüğü getirilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun 409 uncu maddesinde bu görüşün alınmasında küçük için bir yaşölçüsü getirilmiştir. Buna göre küçük onaltıyaşında ise görüşüne başvurulabilecektir. Ancak böyle bir yaşsınırının getirilmesi isabetli görülmemiştir. Çocuk Hakları Sözleşmesinin 12 nci maddesinin (1) numaralıbendinde “görüşlerini oluşturma yeteneğine sahip çocuğun kendini ilgilendiren her konuda görüşlerini açıkl ama, bu görüşlerde çocuğun yaşı ve olgunluğuna göre gereken özenin gösterilmesine” riayet hükmüöngörülmüştür. Bu nedenledir ki, Alman Medenî Kanununun 1827 nci maddesinden, görüşüne başvurma konusunda getirilmişbulunan yedi yaşsınırı kaldırılmıştır. Bu gerekçelerle maddeye bir yaşsınırıkonulmadan, çocuğun görüşlerine başvurmada ölçü olarak “görüşlerini oluşturma ve açıkl ama yeteneğine sahip” olma ölçüsü getirilmiştir. Maddenin ikinci fıkrasıyürürlükteki ikinci fıkradan arılaştırmak suretiyle aynen alınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 450. maddesi, vesayet altındaki kişinin görüşünün vasi ve vesayet makamı tarafından ne şekilde alınacağını düzenleyen, vesayet hukukunun kişi merkezli uygulanmasına yönelik önemli bir usul güvencesidir. Madde, önemli kararlar alınırken vesayet altındaki kişinin görüşünün alınması gerektiğini; ayırt etme gücüne sahip olması koşuluyla görüşünün dikkate alınması gerektiğini vurgular. Bu düzenleme, vesayet altındaki kişiyi edilgin bir nesne değil, süreci etkileyebilen bir özne olarak konumlandırır.
Önemli kararlar; yerleşim yeri değişikliği, önemli malvarlığı tasarrufları, eğitim yönlendirmesi, sağlık kararları, evlilik izni gibi kişiyi doğrudan etkileyen hususlardır. Bu kararlar alınmadan önce vasi, kişinin görüşünü alır; durum çocukta yaş ve olgunluğa, kısıtlıda ayırt etme gücüne göre değerlendirilir. Bu görüşme resmî bir tutanakla belgelenebilir; vesayet makamı önemli kararlarda ayrıca kişiyi mahkemede dinleyebilir.
Ayırt etme gücü, TMK 13 anlamında “kendi fiilinin sonuçlarını kavrayabilme kapasitesi” olup; akıl hastası kısıtlı için bile tamamen yok sayılmaz. Bazı psikiyatrik teşhislerde kişi kimi konularda ayırt etme gücünü korurken kimi konularda kaybedebilir. Bu nedenle ayırt etme gücü somut karar konusuna göre değerlendirilir. Vasi, kişinin ayırt etme gücünü gözeterek görüşünü alır; akla uygun, içerikli bir itirazı varsa bunu mahkemeye taşır.
Yürürlükte bulunan uluslararası belgeler de bu yönde işler. BM Engelli Hakları Sözleşmesi m.12, hukukî ehliyeti korumak ve destekli karar alma mekanizması kurmayı emreder; Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12 ise çocuğun görüşünün alınmasını zorunlu kılar. TMK 450, bu uluslararası standartların Türk iç hukukuna yansımış halidir; Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin özellikle X v. Croatia kararı ile vurgulanan “denetimli iradeye saygı” ilkesiyle uyumludur.
Uygulamada TMK 450, vasinin ve mahkemenin sadece “karar vermek” değil, “birlikte karar vermek” yükümlülüğü altında olduğunu gösterir. Yargıtay, küçüğün ya da kısıtlının dinlenmediği, görüşünün alınmadığı kararları bozma nedeni saymaktadır. Çocukların eğitim tercihleri, ergenliğe yakın yaşta velayet değişiklikleri, ileri yaştaki kısıtlıların bakım evi tercihleri bu maddenin en sık uygulandığı alanlardır. Madde, vesayet hukukunu paternalist bir müdahaleden katılımcı bir koruma modeline dönüştürür.