TMK 475. Madde

(1) Savurganlığı, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi sebebiyle kısıtlanmış olan kişinin vesayetin kaldırılmasını isteyebilmesi, en az bir yıldan beri vesayet altına alınmasını gerektiren sebeple ilgili olarak bir şikâyete meydan vermemiş olmasına bağlıdır.

Açıklama

TMK Madde 475, savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı, kötü yaşama tarzı veya malvarlığını kötü yönetme sebebiyle kısıtlanmış olan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılması koşulunu düzenler. Hükme göre, bu sebeplerle kısıtlanan kişinin vesayetin kaldırılmasını isteyebilmesi, en az bir yıldan beri vesayet altına alınmasını gerektiren sebeple ilgili olarak hiçbir şikâyete yol açmamış olmasına bağlıdır. Bu madde, sayılan davranış bozuklukları nedeniyle kısıtlamayı düzenleyen TMK Madde 406 ile doğrudan bağlantılıdır ve o maddedeki kısıtlamanın hangi koşulla geri alınabileceğini gösterir. Gerekçede, eski Kanunun 419. maddesini karşıladığı, dilin arılaştırıldığı ve bazı kavramlara yeni karşılıklar verildiği, ancak hüküm değişikliği yapılmadığı belirtilmektedir.

Uygulama mekanizması açısından maddenin getirdiği bir yıllık deneme süresi, davranışsal sebeplere dayanan kısıtlamaya özgü bir güvencedir. Akıl hastalığı gibi tıbbi bir sebepten farklı olarak, savurganlık veya bağımlılık gibi hâllerde iyileşmenin sürdürülebilir olup olmadığı ancak bir süre gözlemle anlaşılabilir. Bu nedenle kişi, kısıtlamayı gerektiren davranışı bıraktığını göstermeli ve en az bir yıl boyunca aynı sebeple ilgili olarak herhangi bir şikâyete meydan vermemiş olmalıdır. Burada ‘şikâyet’, kısıtlama sebebiyle bağlantılı yeni bir taşkınlık, malvarlığını tehlikeye düşürme veya bağımlılığa dönüş gibi olumsuzluğun ilgililerce veya kurumlarca bildirilmesini ifade eder. Vesayet makamı, bir yıllık sürenin sorunsuz geçtiğini, gerektiğinde sosyal inceleme ve tanık beyanlarıyla değerlendirerek vesayetin kaldırılmasına karar verir. Süre dolmadan yapılan istem reddedilir.

Bir yıllık şikâyetsiz süre dolmadan veya kişi aynı sebeple yeniden şikâyete yol açtığında vesayetin kaldırılması istemi reddedilir; bu, kısıtlının ve üçüncü kişilerin korunmasına hizmet eder. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, davranış bozukluğuna dayalı kısıtlamalarda iyileşmenin kalıcılığının ve bir yıllık sürenin titizlikle araştırılması gerektiği vurgulanmaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: alkol bağımlılığı nedeniyle ailesinin malvarlığını tehlikeye düşürdüğü için kısıtlanan bir kişi, tedavi görüp içkiyi bırakır ve düzenli bir yaşam sürerse, kısıtlamayı gerektiren sebeple ilgili olarak bir yıl boyunca hiçbir şikâyete neden olmadığını ortaya koyarak vesayetin kaldırılmasını isteyebilir. Ancak bu süre içinde tekrar içkiye başlayıp ailesini rahatsız ettiği bildirilirse, bir yıllık süre yeniden işlemeye başlar ve istemi reddedilir.