TMK 507. Madde
(1) Tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır.
(2) Hesap yapılırken, mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri, mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
TMK 507. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 454 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrasına göre terekede mevcut hak ve borçlar ile ilâve edilecek ve çıkarılacak unsurlar, mirasbırakanın ölümüanındaki değerleri ile dikkate alınacaktır. Terekenin yükümlüolduğu intifa hakkıve iratların kapitalize değerleri de bu tarih itibarıyla nazara alınır. Yürürlükteki Kanunun esaslarımuhafaza edilmiş, sadece terekeden indirilecek “mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin geçim giderleri” için süre, bir aydan üçaya çıkarılmıştır. Böylece insanîdüşüncelerle anılan kimselerin durumlarınıayarlayabilmeleri için kendilerine biraz daha süre tanınmışolmaktadır. Bu yöndeki değişiklik, 1984 tarihli Öntasarıdan alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 507, mirasbırakanın serbestçe tasarruf edebileceği kısmın (tasarruf edilebilir kısım) nasıl hesaplanacağını ve bu hesapta terekeden hangi kalemlerin indirileceğini düzenler. Hüküm, saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım sistematiğinin matematiksel temelini kurar; sağlararası kazandırmaların eklenmesini öngören TMK m.508 ve sigorta alacaklarının eklenmesini düzenleyen TMK m.509 ile birlikte okunduğunda denkleştirme hesabının başlangıç noktasını oluşturur. Maddeye göre tasarruf edilebilir kısım, terekenin mirasbırakanın ölümü günündeki durumuna göre hesaplanır; yani değerlendirme anı kesin biçimde ölüm tarihine bağlanmıştır. Gerekçede, eski Kanunun 454. maddesini karşılayan metinde terekenin yükümlü olduğu intifa hakkı ve iratların kapitalize değerlerinin de ölüm tarihi itibarıyla dikkate alınacağı, birlikte yaşayan ve bakılan kimselerin geçim gideri süresinin bir aydan üç aya çıkarıldığı belirtilmiştir.
Maddenin uygulama mekanizması, net tereke değerinin belirlenmesine yöneliktir. İlk fıkra değerlendirme anını ölüm gününe sabitler; böylece terekedeki aktif ve pasif değerler, ölümden sonraki değişimlerden bağımsız olarak bu tarihteki durumuyla esas alınır. İkinci fıkra ise terekeden indirilecek kalemleri sayar: mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı (defterinin tutulması) giderleri ile mirasbırakan ile birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri. Bu kalemler terekenin gayrisafi değerinden düşülerek net tereke bulunur; saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım bu net değer üzerinden hesaplanır. Üç aylık geçim gideri kalemi, gerekçede vurgulandığı üzere insanî düşüncelerle bir aydan üç aya çıkarılmıştır; amaç, mirasbırakanla yaşayan ve ona bağımlı kişilerin durumlarını ayarlayabilmeleri için daha fazla süre tanımaktır. Bu giderlerin indirilmesi, mirasçıların ve lehdarların değil, terekeye bağımlı yaşayanların korunmasını sağlar.
Bu düzenlemenin sonucu, saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım hesabının doğru bir net tereke değeri üzerinden yapılması, dolayısıyla tenkis davalarının (TMK m.560 vd.) sağlam bir matraha oturtulmasıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, tasarruf edilebilir kısmın belirlenmesinde terekeye dahil ve hariç unsurların ölüm tarihindeki değerleriyle dikkate alınması gerektiğini istikrarla vurgulamaktadır. Somut örnek: vefat eden mirasbırakanın terekesi, ölüm tarihinde 1.000.000 TL değerindedir; ancak 200.000 TL borcu, 30.000 TL cenaze gideri ve onunla birlikte yaşayan bakıma muhtaç kız kardeşinin üç aylık geçim gideri bulunmaktadır. TMK Madde 507 uyarınca bu kalemler terekeden indirilerek net tereke bulunur; saklı pay ve tasarruf edilebilir kısım bu net değer üzerinden hesaplanır. Böylece mirasbırakanın gerçek tasarruf yetkisinin sınırları sağlıklı biçimde belirlenmiş olur.