TMK 508. Madde
(1) Mirasbırakanın sağlararası karşılıksız kazandırmaları, tenkise tâbi oldukları ölçüde, tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenir.
TMK 508. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 455 inci maddesini karşılamaktadır. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 508, mirasbırakanın sağlararası yaptığı karşılıksız kazandırmaların, tenkise tâbi oldukları ölçüde tasarruf edilebilir kısmın hesabında terekeye eklenmesini düzenler. Hüküm, tasarruf edilebilir kısmın hesaplanmasına ilişkin TMK m.507 ve sigorta alacaklarının eklenmesini öngören TMK m.509 ile birlikte denkleştirme sisteminin omurgasını oluşturur. Amaç, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlama ve benzeri karşılıksız kazandırmalarla saklı paylı mirasçıların haklarını boşa çıkarmasını önlemektir; aksi hâlde kişi malvarlığını ölmeden önce dağıtarak saklı pay korumasını işlevsiz bırakabilirdi. Gerekçede, eski Kanunun 455. maddesini karşılayan metnin yalnızca sadeleştirildiği ve hüküm değişikliği yapılmadığı belirtilmiştir. Düzenleme, hangi kazandırmaların tenkise tâbi olduğunu gösteren TMK m.565 ile yakın bağ içindedir; çünkü buradaki ekleme, ancak o maddede sayılan kazandırmalar bakımından söz konusu olur.
Maddenin uygulama mekanizması, ‘tenkise tâbi oldukları ölçüde’ kaydıyla sınırlandırılmıştır; yani sağlararası her karşılıksız kazandırma değil, yalnızca kanunen tenkise tâbi olanlar terekeye eklenir. TMK m.565 uyarınca mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı kazandırmalar, ölümünden önceki bir yıl içinde âdet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar, mirasçıların saklı paylarını zedelemek amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar gibi işlemler bu kapsamdadır. Bu kazandırmaların değeri, denkleştirme amacıyla farazi olarak terekeye eklenir ve tasarruf edilebilir kısım bu genişletilmiş matrah üzerinden hesaplanır. Böylece mirasbırakanın gerçek malvarlığı, yalnızca ölüm anında fiilen mevcut olan değerlerle değil, sağlığında elden çıkardığı tenkise tâbi kazandırmalarla birlikte dikkate alınır. Bu hesap, saklı pay ihlalinin gerçek boyutunun ortaya çıkmasını ve tenkis davasının doğru matrah üzerinden yürütülmesini sağlar.
Bu düzenlemenin sonucu, saklı payları zedeleyen sağlararası kazandırmaların tenkis davasıyla (TMK m.560 vd.) indirilebilmesidir; lehine kazandırma yapılan kişi, saklı payı aşan kısmı geri vermekle yükümlü olur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, muris muvazaası dışında kalan ancak saklı payı zedeleyen gerçek bağışlamaların tenkise tâbi olduğunu ve değerlerinin terekeye ekleneceğini kabul etmektedir. Somut örnek: üç çocuğu bulunan mirasbırakan, ölümünden iki yıl önce taşınmazlarından birini çocuklarından yalnızca birine bağışlamıştır. Diğer çocuklar saklı paylarının zedelendiğini ileri sürdüğünde, TMK Madde 508 uyarınca bağışlanan taşınmazın değeri terekeye eklenir; tasarruf edilebilir kısım bu değer dahil hesaplanır ve bağışın saklı payları aşan kısmı tenkis davasıyla geri istenebilir. Böylece sağlararası kazandırmalarla saklı pay korumasının dolanılması engellenmiş olur.