TMK 55. Madde
(1) Kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri saklıdır.
TMK 55. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 52 nci maddesini karşılamaktadır. Kaynak Kanundaki kenar başlıktan esinlenen yürürlükteki metnin kenar başlığı, kanun yapma tekniğine uygun olarak kısaltılarak “Saklıhükümler” şeklinde kaleme alınmıştır. Madde, yürürlükteki metinden ve 1984 tarihli Öntasarının 53 üncü maddesinden farklı olarak, tek fıkra ya indirilmiş ve yürürlükteki metnin “İktisadî bir gaye takip eden cemiyetler, şirketler hakkındaki hükümlere tâ bidir.” şeklindeki ifadesi, gereksiz olduğu düşüncesiyle hükümden çıkarılmıştır. Hukuk sistemimizde dernekler, dar anlamda iktisadî amaçgüdemeyecekleri ve üyelerine iktisadî yarar sağlamak yahut kazançpaylaştırmak amacıyla kurulamayacakları için, bu amaçlar için kurulabilecek ve tüzel kişiliğe sahip bulunacak kişi topluluklarıda sadece ticaret şirketleridir. Bu sebeple, maddede sadece “kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümleri”nin saklıolduğu belirtilmekle yetinilmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 55. maddesi, tüzel kişilere ilişkin İkinci Kitap’ın genel hükümler bölümünü kapatan bir saklı hükümler normu niteliğindedir. Madde, “kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketleri hakkındaki kanun hükümlerinin saklı olduğunu” belirterek TMK’nın genel tüzel kişilik düzenlemesinin bu iki büyük kategori için uygulanmayacağını; bu alanlarda özel kanunların öncelikli olduğunu hükme bağlamaktadır.
Maddenin birinci kategorisi olan kamu tüzel kişileri; il özel idareleri, belediyeler, köy idareleri, üniversiteler, kamu iktisadi teşebbüsleri, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, meslek kuruluşları gibi kamu hukuku tüzel kişiliği taşıyan kuruluşları kapsar. Bu kuruluşların kuruluşu, organları, görev ve yetkileri, malvarlığı yönetimi, sona ermesi Anayasa’ya ve ilgili özel kanunlara (5018 sayılı Kamu Mali Yönetim Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu vb.) tabidir; TMK’nın özel hukuk tüzel kişiliği için öngördüğü çerçeve bu alana kural olarak uygulanmaz.
İkinci kategori olan ticaret şirketleri; kolektif, komandit, limited, anonim ve kooperatif şirketlerini kapsar; bunlar 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kapsamlı düzenlemesine tabidir. TTK’daki hükümlerin tüketici olmadığı boşluk durumlarında ise TMK 5 yollamasıyla TMK ve TBK’nın genel hükümleri devreye girer; ancak bu yollama TMK 55’in çizdiği sınır çerçevesinde yorumlanır. Maddenin pratik önemi şuradan ortaya çıkar: bir tüzel kişilik TMK’nın mı yoksa TTK’nın mı çerçevesine tabi olduğu tartışmalı olduğunda, TMK 55 genel hüküm-özel hüküm ilişkisini çözen temel ayırt edici norm işlevi görür. Yargıtay 11. ve 23. Hukuk Daireleri, tüzel kişilik türüne göre uygulanacak hükümlerin ayrıştırılmasında bu maddeye sıklıkla başvurmaktadır.