TMK 579. Madde
(1) Mirastan yoksunluk, yalnız yoksun olanı etkiler.
(2) Mirastan yoksun olanın altsoyu, mirasbırakandan önce ölen kimsenin altsoyu gibi mirasçı olur.
TMK 579. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 521 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığıve metni arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur. Mirastan yoksun olan kişinin, altsoyu yoksunluktan etkilenmemekte, yoksun olan kişi, mirasbırakandan önce ölmüşgibi mirasçıolabilmektedir. Bu durum, altsoyun henüz velâyet altında bulunduğu dönemde, yoksun olan kişinin dolaylıyolla terekeye sahip olabilmesine neden olmaktadır. Fransız MedenîKanununun 730 uncu maddesinde bunu önleyen hüküm mevcuttur. Yoksun olanın altsoyunun henüz velâyet altında bulunduğu hâllerde, altsoya düşen miras payına, velisi olan yoksun kişinin el koymasınıönleyen bu çeşit bir çözümün bizde de kabul edilmesinin doğru olup olmayacağıKomisyonda tartışılmıştır. Fakat bu gibi hâllerde velâyetle ilgili hükümlerin göz önünde tutulmasıyla sorunun çözülebileceği gerekçesiyle, maddenin mevcut hâliyle kalmasıgörüşüağır basmıştır.
Açıklama
TMK Madde 579, mirastan yoksunluğun kişisel niteliğini ve bu yoksunluğun yoksun kişinin altsoyu bakımından doğurduğu sonucu düzenlemektedir. Hüküm, yoksunluğun yalnızca yoksun olanı etkileyeceğini belirterek, yoksunluğun bir cezai sonuç gibi alt kuşaklara sirayet etmesini engellemektedir. Madde, mirastan yoksunluğun sebeplerini sayan TMK 578 ile doğrudan bağlantılıdır ve onun tamamlayıcısı niteliğindedir. Düzenleme, yasal mirasçılık sıralamasını belirleyen TMK 495 ve devamı hükümleri ile birlikte okunmalıdır; çünkü yoksun kişinin altsoyu, halefiyet ilkesi gereği onun yerine geçmektedir. Maddenin gerekçesinde, kaynak Yürürlükteki Kanunun 521 inci maddesinin karşılandığı ve hüküm değişikliği yapılmadan yalnızca arılaştırma yoluna gidildiği açıkça vurgulanmaktadır. Gerekçe ayrıca Fransız Medenî Kanununun 730 uncu maddesindeki farklı çözüme atıf yaparak komisyon tartışmalarına ışık tutmaktadır.
Maddenin uygulama mekanizması, yoksun kişinin mirasbırakandan önce ölmüş sayılması esasına dayanır. Bu hukuki kurgu sayesinde, yoksun mirasçının altsoyu, tıpkı mirasbırakandan önce ölen bir mirasçının altsoyu gibi miras payını halef sıfatıyla kazanır. Örneğin mirasbırakanı kasten öldürdüğü için yoksun kalan bir çocuğun kendi çocukları, dedelerinin terekesinden büyükbabalarının payı oranında pay alırlar; yoksunluk torunlara geçmez. Bu mekanizma, kusursuz altsoyun yoksun ebeveynin fiilinden zarar görmemesini sağlar. Ancak gerekçede dikkat çekilen önemli bir uygulama sorunu, yoksun kişinin velayet altındaki altsoyunun payına velisi sıfatıyla el koyma ihtimalidir. Komisyon bu durumda TMK 352 ve devamındaki velayete ilişkin hükümlerin, özellikle çocuk malvarlığının yönetimi ve kullanımına dair sınırlamaların yeterli koruma sağlayacağı görüşünü benimsemiştir. Böylece yoksun veli, çocuğun mirasından dolaylı yarar sağlayamaz.
TMK Madde 579’a aykırı biçimde, yoksunluğun altsoya da yansıtılması veya altsoyun halef sıfatıyla mirastan dışlanması hukuken geçersizdir; bu durumda altsoy, miras sebebiyle istihkak davası açarak payını talep edebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirastan yoksunluğun şahsa bağlı niteliğini ve yoksun kişinin altsoyunun halefiyet yoluyla mirasçı olduğunu istikrarlı biçimde kabul etmekte, yoksunluğun bir kusur cezası gibi sonraki kuşağı bağlamayacağını vurgulamaktadır. Somut bir örnekle: mirasbırakan dedenin iki oğlundan biri, babasını kasten öldürmeye teşebbüs ettiği için TMK 578 uyarınca yoksun kalmışsa, bu oğlun iki torunu, babalarının payını eşit olarak aralarında paylaşarak terekeye katılır; diğer oğul ise kendi payını alır. Yoksun oğul bu torunlar küçükse, onların mirasından velayet hükümleri çerçevesinde yararlanamaz ve bu paylar çocukların korunan malvarlığını oluşturur. Böylece hem altsoyun hakkı korunur hem de yoksunluğun dolaylı yoldan etkisizleştirilmesi önlenir.