TMK 603. Madde
(1) Mirasbırakanın alacaklılarının hakları, vasiyet alacaklılarının haklarından, vasiyet alacaklılarının hakları da mirasçıların alacaklılarının haklarından önce gelir.
(2) Mirası kayıtsız şartsız kabul eden mirasçıların alacaklıları ile mirasbırakanın alacaklıları aynı haklara sahiptirler.
TMK 603. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 543 üncümaddesini karşılamaktadır. Birinci fıkrada, vasiyet alacaklılarıile mirasçıların alacaklılarıkarşılaştığında, kime öncelik tanınacağıhususuna açıklık getirilmişve vasiyet alacaklıları, alacaklarınısafîtereke üzerinden (tereke borçlarıödendikten sonra) alacaklarıiçin, vasiyet alacaklılarının, mirasçıların alacaklılarına göre önceliği olduğu belirtilerek bu konuda mevcut boşluk doldurulmuştur. Ayrıca mirasçılar, vasiyet alacaklarıifa edildikten sonra kalan terekeyi paylaşacaklarından ve mirasçıların alacaklılarıda, borçlusuna (mirasçıya) düşecek pay üzerinde istem hakkına sahip olacağından, vasiyet alacaklılarının haklarının, mirasçının alacaklılarının haklarından önce gelmesi olağandır. İkinci fıkrada, sözüedilen iki alacaklıarasındaki eşitlikten maksat, tüm tereke üzerinde eşit hakka sahip olduklarıdeğildir. Burada sözüedilen eşitlik mirasıkayıtsız şartsız kabul eden mirasçıların alacaklılarının ona terekeden düşecek haklar üzerinde, mirasbırakanın alacaklılarının da terekeye yönelik haklarının aynısına sahip olmalarıbakımındandır.
Açıklama
TMK Madde 603, terekenin tasfiyesinde alacaklılar arasında bir öncelik sıralaması kurarak miras hukukunun en tartışmalı kesişim noktalarından birini netleştirir. Hüküm, üç ayrı alacaklı grubunu karşı karşıya getirir: mirasbırakanın bizzat kendi borçlarından doğan alacaklıları, vasiyet alacaklıları ve mirasçının kişisel alacaklıları. Maddenin gerekçesinde de açıkça vurgulandığı üzere, bu düzenleme eski 743 sayılı Kanunun 543. maddesinde bulunan boşluğu doldurmuş, vasiyet alacaklılarının safi tereke üzerinden, yani tereke borçları ödendikten sonra kalan değer üzerinden hak iddia edebileceğini netleştirmiştir. Hüküm, mirasın kazanılmasını düzenleyen TMK Madde 599 ile vasiyet alacaklısının istem hakkını düzenleyen TMK Madde 600 ile birlikte okunmalı; ayrıca tereke borçlarının paylaşımdan önce ödenmesi gerektiğine ilişkin genel ilkeyle bütünlük içinde yorumlanmalıdır.
Maddenin işleyişi, sıralı bir tatmin mekanizmasına dayanır. İlk fıkraya göre önce mirasbırakanın alacaklıları tatmin edilir; çünkü tereke, ölenin malvarlığının devamı olarak öncelikle onun borçlarına tahsis edilmiştir. Ardından vasiyet alacaklıları gelir; zira mirasçılar ancak vasiyet borçları ifa edildikten sonra kalan terekeyi paylaşabilir. En sonda ise mirasçının kendi kişisel alacaklıları yer alır; bunlar borçlularına, yani mirasçıya düşecek pay üzerinde istem hakkına sahip olduklarından, doğal olarak en geride kalırlar. İkinci fıkra ise mirası kayıtsız şartsız kabul eden mirasçının alacaklıları ile mirasbırakanın alacaklıları arasında bir eşitlik kurar; ancak gerekçenin işaret ettiği gibi bu eşitlik tüm tereke üzerinde değil, mirasçıya intikal eden pay bakımından geçerlidir, çünkü kabul ile malvarlıkları birleşmiştir.
Bu öncelik sırasına aykırı bir tatmin gerçekleştiğinde, sıralamada geride kalan ancak haksız biçimde önce ödeme alan alacaklıya karşı iade ve denkleştirme talepleri gündeme gelir; vasiyet alacaklısının payı korunmadan yapılan paylaşım da iptal edilebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk daireleri, terekenin tasfiyesinde alacaklı önceliğinin kamu düzeniyle ilgili olduğunu ve resen gözetilmesi gerektiğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: mirasbırakan, dostuna belirli bir tablosunu vasiyet etmiş, ayrıca bankaya 200.000 TL borcu kalmıştır. Mirasçının da kendi ticari faaliyetinden 100.000 TL borcu bulunmaktadır. Bu halde tereke önce bankaya ödenir, sonra tablo vasiyet alacaklısına teslim edilir; mirasçının kişisel alacaklısı yalnızca bunlardan arta kalan ve mirasçıya düşen pay üzerinden tahsilat yapabilir. Böylece TMK Madde 603, üç farklı alacaklı kategorisi arasındaki çatışmayı adil bir hiyerarşiye bağlamış olur.