TMK 604. Madde
(1) Mirasçılar, vasiyet yükümlülüğünü yerine getirdikten sonra mirasbırakanın daha önce bilmedikleri borçlarını öderlerse, vasiyet alacaklısından vasiyetin tenkisini isteyebilecekleri oranda verileni geri isteme hakkına sahiptirler.
(2) Vasiyet alacaklısı, ancak geri isteme zamanında var olan zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu tutulabilir.
TMK 604. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 544 üncümaddesini karşılamaktadır. Kenar başlık maddeyle uyumlu hâle getirilerek “Tenkis ve geri isteme” şekline dönüştürülmüştür. Birinci fıkrada, vasiyet yükümlülüğünün yerine getirilmesinden sonra ortaya çıkan tereke borcunu ödemek zorunda kalan mirasçıların, ödedikleri bu borçmiktarınıvasiyet alacaklılarına ifa edilen değerlerin miktarıile orantılıolarak geri isteyebilecekleri düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin ikinci fıkrasında geri vermekle yükümlükişinin “istirdat davasının ikame edildiği günde vasiyet olunan şeyden veya hasılatından ellerinde kalan miktardan fazlasıile” sorumlu tutulmasına ilişkin hüküm, değiştirilerek, vasiyet alacaklısının ancak geri isteme zamanında var olan zenginleşmesi tutarında sorumlu olmasıesasıgetirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 604, mirası gerçek reddetmeyip resmî defter tutturarak kabul eden mirasçıların, sonradan ortaya çıkan borçlar nedeniyle vasiyet alacaklısından tenkis ve geri isteme hakkını düzenler. Birinci fıkraya göre mirasçılar, vasiyet yükümlülüğünü yerine getirdikten sonra mirasbırakanın daha önce bilmedikleri borçlarını öderlerse, vasiyet alacaklısından vasiyetin tenkisini isteyebilecekleri oranda verileni geri isteyebilirler. İkinci fıkra ise vasiyet alacaklısının, ancak geri isteme zamanında var olan zenginleşmesi ölçüsünde sorumlu tutulabileceğini öngörür. Hüküm, resmî defter tutma sistemiyle (TMK m.619 vd.) ve vasiyetlerin tenkisine ilişkin saklı pay korumasıyla (TMK m.560 vd.) bağlantılıdır. Madde gerekçesinde, kenar başlığın ‘Tenkis ve geri isteme’ biçimine dönüştürüldüğü ve eski metindeki ‘istirdat davasının ikame edildiği gün ellerinde kalan miktar’ ölçütünün yerine ‘geri isteme zamanında var olan zenginleşme’ esasının getirildiği belirtilmiştir.
Hükmün işleyişi, vasiyet yükümlülüğünün önce yerine getirilip sonradan gizli kalmış bir tereke borcunun ortaya çıkması hâlinde devreye girer. Mirasçılar, vasiyet alacaklısına ifa ettikleri değerleri tam olarak değil, ancak ödemek zorunda kaldıkları tereke borcuyla orantılı olarak ve vasiyeti tenkis edebilecekleri ölçüde geri isteyebilirler. Bu mekanizma, tereke borçlarının vasiyet alacaklılarına yapılan kazandırmalardan önce gelmesi ilkesini korur; çünkü vasiyet, ancak terekenin borçları ödendikten sonra kalan değerden yerine getirilebilir. Mirasçıların geri isteme hakkını kullanabilmesi için borcun daha önce bilinmiyor olması, vasiyetin ise zaten ifa edilmiş bulunması gerekir. İkinci fıkradaki zenginleşme ölçütü ise vasiyet alacaklısını korur: alacaklı, kendisine verilen değeri iyiniyetle tüketmişse, geri isteme anında elinde kalan zenginleşme kadarıyla sorumlu olur ve aşan kısımdan sorumlu tutulamaz.
Düzenlemenin sonucu, tereke borçları ile vasiyet kazandırmaları arasındaki dengeyi mirasçılar lehine yeniden kurmaktır; mirasçı sonradan ödediği borç oranında vasiyet alacaklısına başvurarak haksız bir yükten kurtulur. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, sebepsiz zenginleşme esasına dayanan bu tür geri isteme taleplerinde, iyiniyetli alacaklının ancak iade anında mevcut zenginleşmesiyle sorumlu olacağını kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasçılar, mirasbırakanın vasiyetnamesinde bir kişiye bırakılan otomobili teslim ettikten sonra, terekede daha önce bilmedikleri büyük bir senet borcunun bulunduğunu öğrenip bu borcu öderlerse, vasiyet alacaklısından TMK Madde 604 uyarınca vasiyeti tenkis edebilecekleri oranda değer geri isteyebilirler; ancak alacaklı otomobili iyiniyetle satıp parasını harcamışsa, yalnızca geri isteme anında elinde kalan zenginleşme ölçüsünde sorumlu olur.