TMK 61. Madde
(1) (Mülga: 4/11/2004-5253/38 md.)
TMK 61. Madde Gerekçesi
Maddede dernek tüzüğünün, en büyük mülkî amirin derneğe yaptığıyazılıbildirimi izleyen onbeşgün içinde yerel bir gazete ile ilâ n edilmesi zorunluluğu getirilmektedir.
Açıklama
TMK Madde 61, dernek tüzüğünün ilanı yükümlülüğünü düzenleyen hükümdür; ancak bu madde 4/11/2004 tarihli ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun 38. maddesiyle mülga edilmiş, yani yürürlükten kaldırılmıştır. Maddenin asıl metni, dernek tüzüğünün, en büyük mülki amirin derneğe yaptığı yazılı bildirimi izleyen onbeş gün içinde yerel bir gazetede ilan edilmesi zorunluluğunu öngörüyordu. Bu ilan yükümlülüğü, derneğin tüzüğünü üçüncü kişilerin ve kamuoyunun bilgisine sunma, böylece şeffaflık ve aleniyet sağlama amacı taşımaktaydı. Hüküm yürürlükteyken, kuruluş sürecini düzenleyen TMK Madde 60 ve ilk genel kurulu düzenleyen TMK Madde 62 ile bir bütünlük içinde, derneğin tüzel kişilik kazanma aşamalarından birini oluşturuyordu.
Mülga edilmesinin temel nedeni, dernekler hukukunun 5253 sayılı Dernekler Kanunu ile yeniden ve daha bütüncül biçimde düzenlenmesidir. Bu yeni düzenlemeyle birlikte, tüzüğün yerel gazetede ilanı suretiyle aleniyet sağlanması yöntemi terk edilmiş; dernek kuruluşu, tüzük ve organların ilgili mülki idare amirliğine bildirilmesi ve dernek kütüğüne kaydı esasına dayanan, daha merkezi ve kayda dayalı bir sisteme geçilmiştir. Böylece gazete ilanının getirdiği masraf ve usul yükü kaldırılmış, aleniyet işlevi resmi kayıt ve bildirim sistemiyle karşılanır hâle gelmiştir. Bu nedenle bugün bir dernek kurulurken tüzüğün yerel gazetede ilanı gibi bir zorunluluk bulunmamakta, kuruluş işlemleri Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği’nde öngörülen bildirim ve tescil usullerine göre yürütülmektedir.
Mülga bir hüküm olması nedeniyle TMK Madde 61, güncel bir dernek kuruluşunda doğrudan uygulanabilir bir yükümlülük doğurmaz; uygulayıcının bu maddeye dayanarak tüzüğün gazetede ilan edilmesini istemesi söz konusu değildir. Dolayısıyla bu hükmün pratik önemi, yalnızca tarihsel ve karşılaştırmalı niteliktedir; eski tarihli dernek kuruluşlarına ilişkin uyuşmazlıklarda, o dönemde yürürlükte olan ilan usulünün değerlendirilmesi bakımından anlam taşıyabilir. Somut bir örnekte, 2004 öncesinde kurulmuş ve tüzüğünü o dönemin kurallarına göre ilan etmiş bir derneğin kuruluş işlemlerinin geçerliliği tartışıldığında, mülga TMK Madde 61’in eski hâli yorum için referans alınabilir. Güncel kuruluşlarda ise dikkate alınması gereken metin, 5253 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik hükümleridir; bu nedenle uygulayıcının maddenin mülga olduğunu bilmesi, hatalı bir usul beklentisine girmemek açısından önemlidir.