TMK 62. Madde
(1) Dernekler, 60 ıncı maddenin son fıkrası gereğince yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmakla yükümlüdürler.
TMK 62. Madde Gerekçesi
Maddede yeni kurulmuşolan bir derneğin ilk genel kurul toplantısınıtüzüğünün gazetede yayımlandığıgünüizleyen altıay içinde yapması ve kanunen kurulmasıgerekli olan organlarını bu genel kurul toplantısında oluşturmasızorunluluğu getirilmektedir. Derneğin fiil ehliyetinin başlayabilmesi, yani dernek adına hukukî işlemlere girişilebilmesi ancak bu zorunlu organların oluşturulmasıyla mümkün olabilecektir.
Açıklama
TMK Madde 62, yeni kurulan bir derneğin tüzel kişilik kazanmasının ardından hayata geçirmesi gereken ilk kurumsal adımı, yani ilk genel kurul toplantısını ve zorunlu organların oluşturulmasını düzenler. Hükme göre dernekler, TMK Madde 60’ın son fıkrası gereğince yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmakla yükümlüdür. Bu düzenleme, derneğin kuruluş sürecini tamamlayan ve onu fiilen işler hâle getiren bir geçiş hükmüdür. Zorunlu organların neler olduğunu belirleyen TMK Madde 72 ile birlikte değerlendirildiğinde, derneğin gerçek anlamda karar alıp uygulayabilen bir tüzel kişiye dönüşmesinin, genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulunun oluşturulmasına bağlı olduğu anlaşılır.
Uygulamada altı aylık süre, kuruluş bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar ve derneğin kurucularına, geçici yönetimden kalıcı ve seçilmiş organlara geçiş için makul bir zaman tanır. İlk genel kurulda asıl üyeler toplanarak yönetim kurulu ve denetim kurulu üyelerini seçer; böylece derneğin iradesini oluşturacak ve yürütecek organlar belirlenmiş olur. Bu yükümlülük yerine getirilmediği sürece dernek, kuruluşunu tamamlamış sayılsa da fiil ehliyetini tam olarak kullanamaz; çünkü dernek adına hukuki işlemlere girişebilmek, yetkili ve seçilmiş organların varlığını gerektirir. Örneğin yeni kurulan bir yardımlaşma derneği, kuruluş bildirimini izleyen altı ay içinde genel kurulunu toplayıp yönetim ve denetim kurulunu seçmezse, dernek adına bağış kabul etmek veya sözleşme yapmak gibi işlemlerde yetki sorunuyla karşılaşır.
Bu yükümlülüğün ihlali, derneğin işleyişinde ciddi sonuçlar doğurabilir; zorunlu organlarını süresinde oluşturmayan dernek, idari denetim bakımından uyarı ve müeyyidelerle karşılaşabileceği gibi, organsız kalması nedeniyle TMK Madde 75 çerçevesinde organ eksikliğinin giderilmesi için mahkemeye başvurulması da gündeme gelebilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihadında, derneğin fiil ehliyetini kullanabilmesinin zorunlu organların usulüne uygun oluşturulmasına bağlı olduğu kabul edilmektedir. Somut bir örnekte, kuruluş bildiriminden sonra altı ay içinde hiç genel kurul yapmamış ve yönetim kurulu seçmemiş bir dernek adına imzalanan kira sözleşmesi, derneği temsile yetkili organ bulunmadığından yetki yönünden tartışmalı hâle gelir. Bu nedenle TMK Madde 62 kapsamında kurucuların, süresi içinde ilk genel kurulu toplayıp zorunlu organları seçmesi, derneğin hukuki varlığını işlevsel kılmak bakımından zorunludur.