TMK 613. Madde
(1) Altsoyun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bunların payı sağ kalan eşe geçer.
TMK 613. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 553 üncümaddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki hüküm, eşin birinci zümre ile birlikte mirasçıolmasıve 1/2 intifa hakkınıseçmişbulunduğu hâllerde uygulanacak bir hükümdür. Birinci zümre mirasçıların tamamının mirasıreddetmesi hâlinde, daha önce bu mirasçıların varlığınıdüşünerek seçimini, 1/4 mülkiyet veya 1/2 intifa yönünde kullanan eşe, birinci zümredekilerin mirasıreddetmeleri üzerine, bu seçimini değiştirebilme olanağıtanınmak istenmiştir. Ancak sağkalan eşin intifa hakkıkaldırıldığından artık reddin sulh mahkemesince sağkalan eşe bildirilmesi ve sağkalan eşin mirasıkabul etmesinin anlamıkalmamıştır. Bu nedenle madde bu yönde değiştirilmiş, bu yöndeki hükümler maddeden çıkarılmıştır. Birinci zümredekilerin mirasıreddetmeleri hâlinde bunların paylarının sağkalan eşe geçmesi esasıkabul edilmiştir. Dar anlamda aile ve sağkalan eşin mirasta daha fazla korunmasıyönündeki çağdaşeğilimlere uygun olarak, birinci zümrede yer alan ölenin alt soyunun tamamının mirasıreddetmeleri hâlinde, bu redden sağkalan eşin yararlanmasıgerektiği, böyle bir redden mirasbırakanın ikinci zümrede mirasçılarının yararlanmasının mantıklıolamayacağıdüşünülmüştür.
Açıklama
TMK Madde 613, mirasbırakanın altsoyunun tamamının mirası reddetmesi hâlinde, bu mirasçıların payının sağ kalan eşe geçeceğini düzenler. Hüküm, ret hakkının kademeli geçiş düzeninde özel bir istisna oluşturur: kural olarak TMK m.611 uyarınca reddedilen pay, miras açıldığı anda o mirasçı sağ değilmiş gibi bir sonraki hak sahiplerine geçerken, birinci zümrenin tümünün reddi hâlinde pay ikinci zümreye değil doğrudan sağ kalan eşe intikal eder. Madde gerekçesinde, yürürlükten kalkan düzenlemenin eşin intifa hakkı seçimine dayalı yapısının terk edildiği, intifa hakkının kaldırılmasıyla birlikte reddin eşe bildirilmesi ve eşin kabulü usulünün anlamını yitirdiği açıklanmıştır. Gerekçe, dar anlamda ailenin ve sağ kalan eşin mirasta daha fazla korunması yönündeki çağdaş eğilime dayandığını ve TMK m.499’daki eşin yasal miras payı sistemiyle bütünlük taşıdığını vurgular.
Hükmün uygulanabilmesi için altsoyun istisnasız tamamının mirası geçerli biçimde reddetmiş olması gerekir; çocuklardan birinin dahi mirası kabul etmesi veya TMK m.610 uyarınca ret hakkını yitirmesi hâlinde bu özel geçiş kuralı işlemez. Altsoyun tümünün reddi, alt kuşaklardaki halefiyeti de kapsayacak biçimde değerlendirilir; yani reddeden bir çocuğun kendi altsoyu da reddederse o kol tamamen tükenmiş sayılır. Tüm bu koşullar gerçekleştiğinde, ikinci zümre olan mirasbırakanın ana-baba ve kardeşleri devreye girmeksizin pay doğrudan sağ kalan eşe geçer. Bu mekanizma, mirasbırakanın en yakın çevresindeki eşin korunmasını, daha uzak akrabalara göre öncelikli kılar ve reddin amacının ailenin çekirdeğini güçlendirmek olduğu düşüncesine dayanır.
Sonuç olarak sağ kalan eş, altsoyun reddettiği payı kazanır; ancak bu kazanım terekenin aktifiyle birlikte borçlarını da kapsadığından, eş de dilerse kendisine geçen bu mirası TMK m.605 ve devamı uyarınca reddedebilir. Eşin de reddetmesi hâlinde miras TMK m.612 gereği iflas hükümlerine göre tasfiye edilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, birinci zümrenin tamamının reddi hâlinde payın ikinci zümreye değil sağ kalan eşe geçeceğini, bunun aksine yorumun maddenin amacına aykırı düşeceğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle: ölen kişinin iki çocuğu da borca batık görünen mirası reddederse, normalde devreye girecek olan mirasbırakanın kardeşleri bu paydan yararlanamaz; reddedilen pay TMK Madde 613 uyarınca sağ kalan eşe geçer. Eş, terekenin gerçekte borçsuz olduğunu tespit ederse mirası kabul ederek malvarlığının tamamına sahip olabilir.