TMK 64. Madde

(1) Fiil ehliyetine sahip bulunan her gerçek kişi ile tüzel kişiler, derneklere üye olma hakkına sahiptir.

(2) Yazılı olarak yapılacak üyelik başvurusu, (…) dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanır ve sonuç yazıyla başvuru sahibine bildirilir. Başvurusu kabul edilen üye, bu amaçla tutulacak deftere kaydedilir.

Açıklama

TMK Madde 64, bir derneğe üye olmanın koşullarını düzenleyerek, üyelik hakkının kimlere tanındığını ve başvurunun nasıl sonuçlandırılacağını belirler. Hükmün birinci fıkrası, fiil ehliyetine sahip her gerçek kişi ile tüzel kişilerin derneklere üye olma hakkına sahip olduğunu öngörür; böylece üyelik için kural olarak özel bir nitelik aranmaz, kişinin fiil ehliyetine sahip olması yeterli görülür. İkinci fıkra ise yazılı olarak yapılacak üyelik başvurusunun, dernek yönetim kurulunca en çok otuz gün içinde karara bağlanacağını ve sonucun yazıyla başvuru sahibine bildirileceğini düzenler. Düzenleme, derneğe üye olmaya zorlanamama ilkesini koyan TMK Madde 63 ile birlikte değerlendirildiğinde, üyeliğin hem dernek hem de aday açısından karşılıklı iradeye dayandığını gösterir; ayrıca 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve ilgili yönetmelik, üyelik defteri ve bildirim usullerini tamamlar.

Uygulamada üyelik, adayın yazılı başvurusu ve yönetim kurulunun bu başvuruyu kabul etmesiyle kurulan iki taraflı bir işlem niteliği taşır. Yönetim kurulu, otuz günlük süre içinde başvuruyu olumlu ya da olumsuz biçimde karara bağlamak ve sonucu yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür; bu süre, başvuru sahibinin belirsizlik içinde bekletilmesini önlemeye yöneliktir. Dernek, üyelik başvurularını değerlendirirken tüzüğünde öngördüğü ek koşulları gözetebilir, ancak bu koşullar TMK Madde 68’deki eşitlik ilkesine ve hukuka aykırı olamaz. Başvurusu kabul edilen kişi, bu amaçla tutulacak üye kayıt defterine işlenir ve üyelik bu kayıtla resmiyet kazanır. Örneğin bir mesleki dayanışma derneğine yazılı dilekçeyle başvuran fiil ehliyetine sahip bir kişinin başvurusu, yönetim kurulunca otuz gün içinde değerlendirilip sonucu kendisine bildirilmelidir.

Üyelik başvurusunun reddi hâlinde, dernek kural olarak üye kabul etmeye zorlanamaz; çünkü TMK Madde 63 gereğince hiçbir dernek üye kabul etmeye mecbur tutulamaz. Ancak red kararı, tüzüğe veya eşitlik ilkesine aykırı, keyfi ya da ayrımcı bir gerekçeye dayanıyorsa, hukuka aykırılık bakımından denetlenebilir. Yargıtay’ın dernek hukukuna ilişkin uygulamasında, üyeliğin yazılı başvuru ve yönetim kurulu kabulüyle kurulan iki taraflı bir işlem olduğu ve süresinde sonuçlandırılması gerektiği kabul edilmektedir. Somut bir örnekte, fiil ehliyetine sahip olduğu hâlde başvurusu tüzükte yer almayan ve eşitliğe aykırı bir gerekçeyle reddedilen aday, bu kararın hukuka aykırılığını ileri sürebilir. Böylece TMK Madde 64, üyelik kapısını geniş tutarak dernek özgürlüğünü desteklerken, başvuru sürecine usule ilişkin güvenceler ekleyerek aday ile dernek arasındaki ilişkiyi öngörülebilir kılar.