Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 65. maddesi, üyeliğin kendiliğinden sona erdiği hali düzenleyen kısa ama pratik açıdan etkili bir hükümdür. Madde, kanunda veya tüzükte aranan üyelik niteliklerini sonradan kaybedenlerin dernek üyeliğinin kendiliğinden sona ereceğini hükme bağlamaktadır.

“Kendiliğinden sona erme” kavramı, herhangi bir irade beyanına, kararına veya dava açılmasına gerek kalmaksızın üyeliğin sona ermesi anlamına gelir. Bu mekanizma, hem üye hem dernek hem de üçüncü kişiler bakımından önemli sonuçlar doğurur: üye, niteliği kaybettiği andan itibaren genel kurulda oy kullanamaz, yönetim kuruluna seçilemez veya aldığı görevde kalamaz; ancak üyelik sona ermeden önce doğan haklar ve üyelikte geçen sürenin ödentileri konusunda tüzük ve kanun hükümleri uygulanmaya devam eder. Nitelik kaybı; yaş sınırının aşılması (örneğin gençlik derneğinde), belirli bir mesleğin bırakılması (mesleki derneğe özgü koşullar), yasal kısıtlılığa düşme, belirli bir bölgeyi terk etme gibi olgulara bağlı olabilir.

Kanunda aranan nitelik bakımından önemli bir örnek şudur: 5253 sayılı Dernekler Kanunu m.4, suç nedeniyle mahkum olan kişilerin bazı haklardan yoksun kalmasını üyeliğe etki eden bir nitelik kaybı olarak düzenleyebilmektedir. Tüzükte aranan nitelik daha geniş kapsamlı olabilir; bu takdirde tüzük hükümlerine uygunluk denetiminin emredici kurallara aykırılık taşıyıp taşımadığı değerlendirilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, üyeliğin kendiliğinden sona erdiğini bildiren yönetim kurulu kararının kurucu değil açıklayıcı nitelikte olduğunu; karar olmasa bile nitelik kaybının üyeliği sona erdirdiğini içtihat olarak kabul etmektedir.