TMK 66. Madde
(1) Hiç kimse, dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Her üye (…)8 yazılı olarak bildirmek kaydıyla, dernekten çıkma hakkına sahiptir.
TMK 66. Madde Gerekçesi
Madde yürürlükteki Kanunun 63 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddede derneğe girme gibi dernekten çıkma da kişinin kendi iradesine bağlanmıştır. Dernekten çıkmak isteyen üyenin bu iradesini altıay önceden yazılı olarak bildirmesi yeterlidir. Yazılışekil geçerlilik koşuludur.
Açıklama
TMK Madde 66, dernek üyeliğinin üyenin kendi iradesiyle sona erdirilmesi olan çıkma hakkını düzenleyerek, dernek özgürlüğünün vazgeçilmez bir boyutunu güvence altına alır. Hüküm, hiç kimsenin dernekte üye kalmaya zorlanamayacağını belirterek, derneğe girme serbestisini düzenleyen TMK Madde 63’teki ilkenin doğal sonucunu ortaya koyar: nasıl ki kimse üye olmaya zorlanamazsa, üye olan da üyeliğini sürdürmeye zorlanamaz. Üye, çıkma iradesini yazılı olarak bildirmek kaydıyla dernekten ayrılma hakkına sahiptir ve bu hak, tüzükle dahi tümüyle ortadan kaldırılamaz. Düzenleme, kendiliğinden sona ermeyi düzenleyen TMK Madde 65 ve çıkarma ile sona ermeyi düzenleyen TMK Madde 67 ile birlikte üyeliğin sona erme hâllerini tamamlayan üçlü yapının irade temelli ayağını oluşturur.
Uygulamada çıkma, üyenin tek taraflı ve karşı tarafın kabulüne ihtiyaç duymayan irade beyanıyla gerçekleşir; bu beyan yazılı şekilde yapılmalıdır ve yazılı şekil burada geçerlilik koşuludur, dolayısıyla sözlü ayrılma bildirimi hukuki sonuç doğurmaz. Tüzükte çıkmanın belirli bir süre önceden bildirilmesi öngörülebilir; bu tür bir önel kaydı, derneğin geçiş döneminde işleyişini düzenlemeye yönelik makul bir kısıtlama olarak geçerli sayılır, ancak çıkma hakkını fiilen imkânsız kılacak ölçüde ağırlaştırılamaz. Çıkma beyanının yöneltilmesiyle birlikte üyelik, öngörülmüş bir önel varsa sürenin dolmasıyla, yoksa beyanın ulaşmasıyla sona erer. Örneğin bir üye, derneğe verdiği yazılı dilekçeyle üyelikten ayrıldığını bildirdiğinde, bu beyan geçerli biçimde sonuç doğurur ve yönetim kurulunun ayrıca onayına gerek kalmaz.
Çıkma hakkının kullanılması, üyenin geçmiş dönem yükümlülüklerini tümüyle ortadan kaldırmaz; TMK Madde 70 gereğince ayrılan üye, üyelikte bulunduğu sürenin ödentisini ödemekle yükümlüdür ve TMK Madde 68 uyarınca dernek malvarlığında hak iddia edemez. Yargıtay’ın yerleşik içtihadında, yazılı çıkma beyanının geçerlilik koşulu olduğu ve geçerli çıkmanın ayrı bir kabul işlemine bağlı olmaksızın üyeliği sona erdirdiği kabul edilmektedir. Somut bir örnekte, derneğe hitaben yazdığı imzalı dilekçeyle ayrılan üyenin üyeliği bu tarihte sona erer; ancak dernek, üyenin ayrıldığı ana kadar birikmiş aidat borcunu talep edebilir. Bu nedenle TMK Madde 66 kapsamında üyelerin çıkma iradesini yazılı olarak ve mümkünse tarih ve imza içeren bir belgeyle ortaya koyması, hem ayrılma anının hem de yükümlülük sınırının belirlenmesi bakımından büyük önem taşır.