TMK 67. Madde
(1) Tüzükte üyelerin çıkarılma sebepleri gösterilebilir.
(2) Tüzükte çıkarma sebepleri gösterilmişse, çıkarma kararına bu sebeplerin haklı sayılamayacağı iddiasıyla itiraz edilemez.
(3) Tüzükte çıkarma düzenlenmemişse üye, ancak haklı sebeple çıkarılabilir. Bu çıkarma kararına, haklı sebep bulunmadığı ileri sürülerek itiraz edilebilir.
TMK 67. Madde Gerekçesi
Maddede kişinin dernekten çıkarılmasıkonusu düzenlenmiştir. Çıkarılma sebeplerinin genelde dernek tüzüğünde gösterilmesi yaygın bir uygulamadır. Tüzükte bu konuda bir hüküm yoksa, üye ancak haklısebeplere dayanılarak dernekten çıkarılabilir. Üçüncüfıkra ile bu gibi durumlarda üyelikten çıkarılan kimseye çıkarma kararına karşıitiraz hakkıtanınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 67. maddesi, üyelikten çıkarılma kurumunu düzenleyen üç fıkralı hükümdür. Madde; tüzükte çıkarılma sebeplerinin gösterilebileceğini, tüzükte sebep belirtilmişse bu sebeplerin haklı sayılamayacağı iddiasıyla itiraz edilemeyeceğini, tüzükte düzenleme yoksa üyenin ancak haklı sebeple çıkarılabileceğini ve bu karara haklı sebep bulunmadığı iddiasıyla itiraz edilebileceğini hükme bağlamaktadır.
Üyelikten çıkarılma, dernek üyeliği üzerinde en ağır tasarruf olan, kişinin iradesine aykırı biçimde üyeliğini sona erdiren tek taraflı bir dernek işlemidir. Tüzükte çıkarılma sebepleri belirtilmişse bu sebepler belirlilik ilkesini karşılar ve itirazda yalnızca “tüzükte yazılı sebebin oluşup oluşmadığı” denetlenir; hâkim tüzükte yazılı sebebin haklı olup olmadığını değerlendiremez. Bu kural, dernek özerkliğinin bir gereği olarak tüzük yapıcıların belirledikleri çıkarılma sebeplerinin yargısal denetimini kısıtlar.
Tüzükte çıkarılma sebeplerinin yazılmadığı hallerde ise ölçüt “haklı sebep”tir. Haklı sebep; derneğin amacına zarar veren davranışlar, diğer üyelerle bağdaşmaz tutumlar, derneğin onurunu zedeleyen eylemler, ödenti yükümlülüklerinin uzun süre yerine getirilmemesi gibi objektif olgularla desteklenen nedenleri kapsar. Bu halde çıkarılan üye, haklı sebebin yokluğunu mahkemede ileri sürebilir; mahkeme çıkarılma kararının esasını denetler. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, çıkarılma kararının tüzüğe uygun organ tarafından alınması gerektiğini, usule aykırı alınan çıkarılma kararlarının geçersizliğinin tespitine ilişkin davanın asliye hukuk mahkemesinde görüleceğini; itiraz süresinin tüzükle belirlenebileceğini, belirlenmemişse TMK genel hükümlerindeki makul süre içinde başvurulması gerektiğini içtihat olarak yerleştirmiştir.