TMK 673. Madde
(1) Denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır.
(2) Yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümleri uygulanır.
TMK 673. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 607 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığıkaynak İsviçre Medenî Kanununun 630 uncu maddesine uygun olarak “Denkleştirme değeri” şeklinde düzeltilmiştir. Madde İsviçre Medenî Kanununun 630 uncu maddesinde olduğu gibi iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Yürürlükteki maddenin ikinci cümlesinde noksanlardan dolayımirasçıların sorumluluğu konusunda “zilyedin haklarına” ilişkin hükümlere yoll ama yapılmıştır. Bu hüküm değiştirilmek suretiyle maddenin amacına uygun olarak yarar ve zarar ile gelir ve giderler hakkında mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre işlem yapılacağıdüzenlenmiştir. Denkleştirmede gerek geri verme yükümlüsünün, gerek mirasçıların birbirlerinin zararına hak elde etmemesi için, denkleştirme anındaki değeri göz önünde tutulur.
Açıklama
TMK Madde 673, mirasta denkleştirmenin hangi değer üzerinden ve hangi esaslara göre yapılacağını belirleyen ölçü hükmüdür. Birinci fıkraya göre denkleştirme, kazandırmanın denkleştirme anındaki değerine göre yapılır; yani mirasbırakanın sağlığında yaptığı kazandırmanın o günkü değil, mirasın paylaşıldığı andaki güncel değeri esas alınır. Bu kural, TMK m.669 ve devamındaki denkleştirme yükümlülüğünün parasal boyutunu somutlaştırır ve enflasyon ile değer değişimleri karşısında mirasçılar arasında dengeyi korur. İkinci fıkra ise kazandırma konusu malın getirdiği yarar ve uğradığı zarar ile gelir ve giderler bakımından, mirasçılar arasında sebepsiz zenginleşme hükümlerinin (TBK m.77 vd.) uygulanacağını öngörür. Böylece denkleştirme yalnızca ana değer üzerinden değil, malın semereleri ve masrafları da hesaba katılarak adil biçimde gerçekleştirilir.
Uygulamada bu madde, geri verilecek değerin hesaplanmasında temel ölçüyü sağlar. Örneğin mirasbırakanın yıllar önce bir mirasçısına bağışladığı taşınmazın değeri, bağış tarihindeki bedele göre değil, terekenin paylaşıldığı andaki rayiç değere göre belirlenir; böylece zamanla artan ya da azalan değer tüm mirasçılar arasında paylaşılmış olur. Kazandırma konusu maldan elde edilen kira gibi gelirler ile mala yapılan zorunlu masraflar, sebepsiz zenginleşme ilkelerine göre mahsup edilir; iyiniyetli olup olmama durumu, gelirlerin ve giderlerin kime ait olacağını etkiler. Denkleştirme yükümlüsü mirasçı, malı koruması için yaptığı zorunlu giderleri talep edebilirken, maldan sağladığı yararlar yönünden de hesap vermek durumundadır. Bu hesaplama genellikle bilirkişi marifetiyle, paylaşma davası içinde yapılır.
Maddenin sonucu, denkleştirmenin güncel ve gerçek değer üzerinden, hem ana değeri hem de yan unsurları kapsayacak şekilde yapılmasıdır; böylece hiçbir mirasçının diğerinin zararına haksız bir kazanç elde etmesi önlenir. Örneğin oğluna otuz yıl önce arsa bağışlayan bir babanın ölümünde, arsanın bağış günündeki değeri değil, paylaşma anındaki çok daha yüksek değeri denkleştirmeye esas alınır; ayrıca arsadan elde edilen gelirler sebepsiz zenginleşme kurallarına göre hesaba katılır. Yargıtay ilgili hukuk dairesi, denkleştirmeye konu kazandırmaların değerinin tespitinde TMK Madde 673 uyarınca paylaşma (denkleştirme) anının esas alınması gerektiğini, kazandırma tarihindeki değerin dikkate alınmasının hatalı olduğunu istikrarlı biçimde vurgulamaktadır.