TMK 672. Madde
(1) Yapılan kazandırma miras payını aştığı takdirde mirasçı, mirasbırakanın bunu kendisine bırakmak istediğini ispat ederse, bu fazlalık denkleştirmeye tâbi olmaz. Diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır.
TMK 672. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 606 ncı maddesini karşılamaktadır. Mirasçının geri vermekle yükümlüğüolduğu değer onun miras payından fazlaysa, mirasçı bu fazlalığın kendisinde kalmasınımirasbırakanın arzu ettiğini kanıtlarsa, geri vermekten kurtulur. Ancak bu durumda da diğer mirasçıların tenk ise ilişkin haklarısaklıdır. Maddede hüküm değişikliği yoktur. Yalnız, yürürlükteki maddenin son cümlesi, ilişkisi nedeniyle “Hediyeler ve evlenme giderleri” kenar başlıklı 675 inci maddeye alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 672, denkleştirme yükümlüsü mirasçıya yapılan kazandırmanın miras payını aşması hâlinde ortaya çıkan durumu düzenler. Maddeye göre yapılan kazandırma mirasçının miras payını aştığı takdirde, mirasçı bunun kendisine bırakılmak istendiğini ispat ederse bu fazlalık denkleştirmeye tâbi olmaz; ancak diğer mirasçıların tenkise ilişkin hakları saklıdır. Hüküm, TMK m.669’daki denkleştirme yükümlülüğü ile TMK m.560 vd.’daki tenkis kurumunu birbirinden ayırarak bağlar. Denkleştirme yalnızca mirasçılar arasındaki bir iç ilişki olup, kazandırmanın miras payını aşan kısmı, mirasbırakanın bunu fazladan bağışlama iradesi ispatlandığında geri verilmez. Buna karşılık bu fazlalık saklı paylı mirasçıların saklı payına tecavüz ediyorsa, devreye TMK m.561 vd.’daki tenkis davası girer ve kazandırma bu ölçüde geri istenebilir.
Uygulamada bu madde, mirasbırakanın bir mirasçısına onun miras payından daha değerli bir kazandırma yapması durumunda işler. Kural olarak denkleştirme, kazandırmanın yalnızca pay oranındaki kısmını terekeye geri vermeyi gerektirir; payı aşan kısım ise ancak mirasbırakanın bunu o mirasçıda bırakma arzusu ispatlanırsa denkleştirme dışında tutulur. İspat yükü, fazlalığın kendisinde kalacağını ileri süren mirasçı üzerindedir; bu irade kazandırma belgesinden, mirasbırakanın açıklamalarından ya da olayın koşullarından anlaşılabilir. Mirasçı bu iradeyi ispatlayamazsa fazlalık da denkleştirmeye tâbi tutulur ve terekeye geri verilir. İrade ispatlansa bile, fazla kazandırma diğer mirasçıların saklı payını ihlal ediyorsa, onların tenkis talep etme hakkı ayrıca korunmaktadır.
Maddenin sonucu, payı aşan kazandırmanın akıbetinin mirasbırakanın iradesine ve saklı pay dengesine bağlanmasıdır. Örneğin iki çocuğundan birine, onun miras payının iki katı değerinde bir taşınmaz bağışlayan mirasbırakanın bu bağışı fazladan yapmak istediği ispatlanırsa, lehtar mirasçı fazlalığı geri vermez; ancak bu durum diğer çocuğun saklı payını zedeliyorsa, o çocuk tenkis davasıyla saklı payını isteyebilir. Böylece TMK Madde 672, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğü ile saklı paylı mirasçıların korunması arasında denge kurar. Yargıtay ilgili hukuk dairesi, denkleştirme ile tenkisin farklı kurumlar olduğunu, payı aşan kazandırmada mirasbırakanın bağışlama iradesinin ispatlanması hâlinde denkleştirmenin söz konusu olmayacağını, fakat saklı pay ihlali varsa tenkis yolunun açık kaldığını kabul etmektedir.