TMK 680. Madde

(1) Borçlar Kanununun geçersizliğe ilişkin genel hükümleri, paylaşma sözleşmeleri hakkında da uygulanır.

Açıklama

TMK Madde 680, miras paylaşma sözleşmelerinin geçersizliği bakımından Borçlar Kanununun genel hükümlerine yollama yapan bir atıf normudur. Hükme göre, Borçlar Kanununun geçersizliğe ilişkin genel hükümleri, paylaşma sözleşmeleri hakkında da uygulanır. Böylece mirasçıların terekeyi aralarında bölüştürmek için yaptıkları paylaşma sözleşmesi, kendine özgü bir geçersizlik rejimine tâbi tutulmamış; sözleşmeler hukukunun genel geçersizlik sebepleri bu alanda da yürürlükte kabul edilmiştir. Bu teknik, paylaşma sözleşmesinin bir borçlar hukuku sözleşmesi niteliğini koruduğunu ve miras hukukuna özgü kuralların yanında genel sözleşme rejiminin de geçerli olduğunu gösterir. Düzenleme, paylaşma sözleşmesinin şekline ilişkin TMK m.676 ve mirasçıların eşitliğine ilişkin TMK m.677 hükümleriyle birlikte değerlendirilir.

Atfın pratik anlamı, paylaşma sözleşmesine TBK’nın geçersizlik sebeplerinin uygulanmasıdır. Buna göre sözleşme; ehliyetsizlik, konusunun imkânsızlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık gibi sebeplerle kesin hükümsüz (butlan) olabilir. Aynı şekilde irade sakatlıkları da devreye girer: hata, hile (aldatma) veya korkutma (ikrah) ile sakatlanmış iradeyle yapılan paylaşma sözleşmesi, TBK m.30 vd. uyarınca iptal edilebilir; iradesi sakatlanan mirasçı, kanunda öngörülen süre içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirerek sözleşmeyi geçmişe etkili biçimde ortadan kaldırabilir. Ayrıca aşırı yararlanma (gabin) hâli de paylaşma sözleşmesi bakımından ileri sürülebilir. Bu sebeplerin uygulanması, paylaşmanın gerçek ve sağlıklı bir iradeye dayanmasını sağlar ve mirasçılar arasında baskı, yanılma yahut aldatma sonucu oluşan dengesizlikleri giderir.

Geçersizliğin sonucu, sebebin türüne göre değişir: kesin hükümsüzlük hâlinde sözleşme baştan itibaren hüküm doğurmaz ve herkes tarafından, süreye bağlı olmaksızın ileri sürülebilir; iptal edilebilirlik hâlinde ise sözleşme, iradesi sakatlanan tarafın süresinde iptal beyanıyla geçmişe etkili biçimde ortadan kalkar ve verilenler geri istenir. Yargıtay, paylaşma sözleşmesinin hata, hile veya ikrah gibi irade sakatlıklarıyla malûl olması hâlinde TBK genel hükümleri uyarınca iptal edilebileceğini kabul eder. Somut örnek: mirasçılardan biri, diğer mirasçıların terekedeki değerli bir taşınmazı kasten gizlemesi sonucu yanılarak paylaşma sözleşmesini imzalamışsa, bu hileyi öğrendikten sonra TMK m.680 yollamasıyla TBK’nın hile hükümlerine dayanarak sözleşmeyi iptal ettirebilir ve payına düşen gerçek değeri yeniden talep edebilir; böylece gizlenen malvarlığı paylaşmaya dahil edilir.