Açıklama

mülkiyet hakkının içeriği ve kapsamı alanında eklenti sayılmayanlar meselesi, Türk Medeni Kanunu’nun 687. maddesinde somut kurallara bağlanmıştır. Maddenin açılış cümlesi — “Asıl şeye zilyet olan kimsenin sadece geçici olarak kullanması veya tüketmesi için özgülenen ya da asıl şeyin özel niteliği ile herhangi bir ilişkisi bulunmadan sadece ko…” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; hükmün tek fıkrası içinde kuralın tüm unsurları toplanmıştır. Hüküm, 743 sayılı önceki Medenî Kanun’un 622. maddesinden alınarak günümüz diline uyarlanmış; böylece malike eşya üzerinde dilediği gibi tasarruf ve hukuki koruma imkânı bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.

Maddenin tek fıkrası “Asıl şeye zilyet olan kimsenin sadece geçici olarak kullanması veya tüketmesi için özgülenen ya da asıl şeyin özel niteliği ile herhangi bir ilişkisi bulunmadan sadece korunmak, satılmak veya kiraya verilmek üzere onunla…” ifadesiyle hükmün esasını kurmaktadır. Bu düzenlemenin unsurları tek tek ele alındığında, istihkak davası, el atmanın önlenmesi (müdahalenin men’i), bütünleyici parça, eklenti, malikin yetkileri kavramlarının somut olayda nasıl karşılanacağı ortaya çıkar. Özellikle kuralın uygulanabilmesi için öngörülen koşulların her birinin ispatı ayrı ayrı yapılmalı; aksi takdirde hak talebinin dayanaktan yoksun kalma riski doğar.

Madde, TMK 683-703, Anayasa m.35, Tapu Kanunu, Kamulaştırma Kanunu, TBK m.683 vd. ile bir bütün halinde uygulanır. eklenti sayılmayanlarna ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 687. maddeyi değil, TMK 684 (bütünleyici parça), 686 (eklenti), 1023 (kayda güven), TBK 683 (adî şirket–malvarlığı) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 687. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.

Yargıtay 1., 8. ve 14. Hukuk Daireleri kararları, eklenti sayılmayanlar konusundaki uyuşmazlıkları maddenin lafzı ile koruduğu menfaat arasındaki dengeyi gözeterek çözmüştür. Yerleşik içtihatta ispat yükü açıkça davacıya yüklenmiş; iddianın somut belgelerle veya tanıkla desteklenmesi aranmıştır. Hâkimin re’sen dikkate alacağı hususlar ile tarafların ileri sürmesi gereken hususlar net biçimde ayrılmakta; usul ekonomisi ilkesi (HMK m.30) de bu ayrımda rol oynamaktadır.

Uygulama açısından 687. madde, mülkiyet hakkının içeriği ve kapsamı alanındaki uyuşmazlıklarda sıkça dayanılan temel hükümlerdendir. Avukat, eklenti sayılmayanlar kapsamındaki bir talebi ileri sürerken maddenin unsurlarının her birini somut olayda ayrı ayrı ispatlamalı; ilgili yardımcı mevzuat (TMK 683-703, Anayasa m.35) referanslarıyla iddiayı güçlendirmeli; varsa hak düşürücü süreleri ve zamanaşımını dikkatle izlemelidir. Dava dilekçesinde unsurların tek tek karşılanması, savunmada ise karşı delillerin zamanında sunulması, iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağının sınırları içinde değerlendirilmelidir.

Son olarak belirtmek gerekir ki 687. madde, mülkiyet hakkının içeriği ve kapsamı içinde malike eşya üzerinde dilediği gibi tasarruf ve hukuki koruma imkânı amacına hizmet eden bir koruma hükmüdür. Maddenin koruduğu menfaat; kanunun bütünü içinde benzer amaçla konulmuş diğer hükümlerle (TMK m.2 dürüstlük, TMK m.4 hakkaniyet, TBK m.49 haksız fiil) birlikte değerlendirilmelidir. Uyuşmazlıkta tarafların karşılıklı iddialarını dayandırdıkları olguların ispat yükü, TMK m.6 uyarınca iddia eden tarafa düşer; ancak kanunun aksine bir karine getirdiği durumlarda bu yük tersine döner. Hak arayan tarafın, delilleri dava açılırken eksiksiz sunması; karşı tarafın ise süresi içinde savunmasını somutlaştırması, davanın sağlıklı sonuçlanmasının olmazsa olmaz koşuludur.