TMK 715. Madde
(1) Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait mallar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.
(2) Aksi ispatlanmadıkça, yararı kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, dağlar, buzullar gibi tarıma elverişli olmayan yerler ve bunlardan çıkan kaynaklar, kimsenin mülkiyetinde değildir ve hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz.
(3) Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait malların kazanılması, bakımı, korunması, işletilmesi
(4) 35 Anayasa Mahkemesi’nin 17/3/2011 tarihli ve E.: 2009/58, K.: 2011/52 sayılı Kararı ile bu fıkrada yer alan “… ölmüş ya da…” ibaresi iptal edilmiştir. 36 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanunun 28 inci maddesiyle; bu fıkrada yer alan “gazeteyle bir defa” ibaresi “bir gazete ve bir internet haber sitesinde” şeklinde değiştirilmiştir. ve kullanılması özel kanun hükümlerine tâbidir.
TMK 715. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 641 inci maddesini karşılamaktadır. 139 Maddenin kenar başlığıiçeriğine uygun olarak değiştirilmiştir. Maddede sadece taşınmaz mallar söz konusu olduğundan, “şey” terimi yerine “yer” terimi kullanılmıştır. Madde kaynak Kanuna uygun olarak üçfıkra hâ line getirilmiştir.
Açıklama
taşınmaz kazandırıcı zamanaşımı alanında sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar meselesi, Türk Medeni Kanunu’nun 715. maddesinde somut kurallara bağlanmıştır. Maddenin açılış cümlesi — “Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait mallar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; ardından gelen 3 fıkra konunun usul, sonuç ve istisna boyutlarını tamamlamaktadır. Hüküm, 743 sayılı önceki Medenî Kanun’un 641. maddesinden alınarak günümüz diline uyarlanmış; böylece uzun süreli fiilî egemenliğin hukuki duruma dönüşmesi ve sicilin düzeltilmesi bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.
Madde 4 fıkradan oluşmakta ve her fıkra hükmün farklı bir yönünü düzenlemektedir. Birinci fıkra “Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait mallar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır.” kuralını içermekte; İkinci fıkra “Aksi ispatlanmadıkça, yararı kamuya ait sular ile kayalar, tepeler, dağlar, buzullar gibi tarıma elverişli olmayan yerler ve bunlardan çıkan kaynaklar…” kuralını içermekte; Üçüncü fıkra “Sahipsiz yerler ile yararı kamuya ait malların kazanılması, bakımı, korunması, işletilmesi” kuralını içermektetir. Kalan 1 fıkra konunun usul, istisna ve sonuçlarını tamamlar. Fıkraların birlikte okunması, olağan-olağanüstü zamanaşımı, 10-20 yıl, davasız-aralıksız-nizasız zilyetlik, iyiniyet bakımından kuralın bütününü kavramayı sağlar; tek fıkra üzerinden değerlendirme yapmak yanlış sonuca götürür.
Madde, TMK 712-715, Tapu Kanunu, Kadastro Kanunu m.14, HMK ile bir bütün halinde uygulanır. sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallarna ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 715. maddeyi değil, TMK 713 (olağanüstü zamanaşımı), Kadastro K. m.14, TMK 1023 (iyiniyetli üçüncü kişi) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 715. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu içtihatlarında, sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar konulu davalarda maddenin koruduğu menfaatin niteliğine göre değerlendirme yapılmaktadır. Kararlarda öne çıkan ortak ölçüt; iddianın somut olayda maddenin unsurlarını tam karşılayıp karşılamadığı ve karşı tarafın savunmasının hakkaniyete uygun olup olmadığıdır. Hak düşürücü sürelerin re’sen gözetileceği, zamanaşımının ise ileri sürülmesi halinde değerlendirileceği de yerleşik kabul görmektedir.
Pratik açıdan 715. madde, hem dava açılırken hem de savunma kurulurken dikkatle işlenmelidir. sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar iddiasının unsurları dilekçede sistematik biçimde sunulmalı; her unsur için hangi delile başvurulacağı HMK m.194 çerçevesinde açıkça gösterilmelidir. Karşı tarafın savunmasında kullanabileceği def’iler (zamanaşımı, ifa, takas, dürüstlük kuralı) önceden öngörülmeli; bilirkişi incelemesi gerektiren hususlar için usulüne uygun talep açılışta yapılmalıdır. Bu metodolojik titizlik, taşınmaz kazandırıcı zamanaşımı alanındaki davaların öngörülebilir biçimde sonuçlanmasına hizmet eder.
Son değerlendirmede sahipsiz yerler ve yararı kamuya ait mallar kapsamındaki davalarda başvurulacak yöntem şu üç aşamadan oluşur: ilk olarak maddenin sözünden hareketle hükmün kapsamı belirlenir; ardından sistematik konum ve komşu hükümler (TMK 713 (olağanüstü zamanaşımı), Kadastro K. m.14, TMK 1023 (iyiniyetli üçüncü kişi)) ışığında yorum yapılır; son olarak da somut olayın koşulları hakkaniyet süzgecinden geçirilir. Bu aşamalı yaklaşım, Yargıtay’ın bozma sebeplerinden birini —maddenin dar veya geniş yorumu— ortadan kaldırır. Avukat ve hâkim için ortak nokta; maddenin lafzına sadık kalırken özünden uzaklaşmamak, öz adına lafzı bertaraf etmemektir.