Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 724. maddesi, taşınmaz mülkiyetinin kazanılma biçimleri (işgal, yeni arazi oluşumu, tescile zorlama) bakımından arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesi başlığı altında tescile zorlama davası, sahipsiz yerler, yeni arazi oluşumu, sahipsiz alanların devletin hükümranlığı çerçevesinde ayrıntılı bir düzen kurmaktadır. Maddenin açılış cümlesi — “Yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa, iyiniyetli taraf uygun bir bedel karşılığında yapının ve arazinin tamamının veya yeterli bir kısmının mülkiyetinin mal…” — düzenlemenin esas iskeletini ortaya koymakta; hükmün tek fıkrası içinde kuralın tüm unsurları toplanmıştır. Hüküm, 743 sayılı önceki Medenî Kanun’un 650. maddesinden alınarak günümüz diline uyarlanmış; böylece tescil dışı kazandırma yolları ve sicilin gerçek hak durumuna uygun hale getirilmesi bakımından Türk hukukunda yerleşik bir çerçeve sunulmuştur.

Maddenin tek fıkrası “Yapının değeri açıkça arazinin değerinden fazlaysa, iyiniyetli taraf uygun bir bedel karşılığında yapının ve arazinin tamamının veya yeterli bir kısmının mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesini isteyebilir.” ifadesiyle hükmün esasını kurmaktadır. Bu düzenlemenin unsurları tek tek ele alındığında, tescile zorlama davası, sahipsiz yerler, yeni arazi oluşumu, sahipsiz alanların devletin hükümranlığı kavramlarının somut olayda nasıl karşılanacağı ortaya çıkar. Özellikle kuralın uygulanabilmesi için öngörülen koşulların her birinin ispatı ayrı ayrı yapılmalı; aksi takdirde hak talebinin dayanaktan yoksun kalma riski doğar.

Madde, TMK 716-727, Tapu Kanunu, Kıyı Kanunu, Orman Kanunu, 2644 sayılı Tapu Kanunu ile bir bütün halinde uygulanır. arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesina ilişkin bir uyuşmazlıkta hâkim yalnız 724. maddeyi değil, TMK 704 (kural tescil), 715 (sahipsiz şeyler), 1025 (düzeltme davası) gibi komşu hükümleri de dikkate almak zorundadır. Bu bütünsel yorum, TMK m.1’deki kanunun sözü ve özüyle uygulanma ilkesinin 724. madde bakımından somutlaşmış halidir ve sistematik tutarlılığı güvenceye alır.

Yargıtay 1. ve 8. Hukuk Daireleri içtihatlarında, arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesi konulu davalarda maddenin koruduğu menfaatin niteliğine göre değerlendirme yapılmaktadır. Kararlarda öne çıkan ortak ölçüt; iddianın somut olayda maddenin unsurlarını tam karşılayıp karşılamadığı ve karşı tarafın savunmasının hakkaniyete uygun olup olmadığıdır. Hak düşürücü sürelerin re’sen gözetileceği, zamanaşımının ise ileri sürülmesi halinde değerlendirileceği de yerleşik kabul görmektedir.

Pratik açıdan 724. madde, hem dava açılırken hem de savunma kurulurken dikkatle işlenmelidir. arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesi iddiasının unsurları dilekçede sistematik biçimde sunulmalı; her unsur için hangi delile başvurulacağı HMK m.194 çerçevesinde açıkça gösterilmelidir. Karşı tarafın savunmasında kullanabileceği def’iler (zamanaşımı, ifa, takas, dürüstlük kuralı) önceden öngörülmeli; bilirkişi incelemesi gerektiren hususlar için usulüne uygun talep açılışta yapılmalıdır. Bu metodolojik titizlik, taşınmaz mülkiyetinin kazanılma biçimleri (işgal, yeni arazi oluşumu, tescile zorlama) alanındaki davaların öngörülebilir biçimde sonuçlanmasına hizmet eder.

Son değerlendirmede arazinin mülkiyetinin malzeme sahibine verilmesi kapsamındaki davalarda başvurulacak yöntem şu üç aşamadan oluşur: ilk olarak maddenin sözünden hareketle hükmün kapsamı belirlenir; ardından sistematik konum ve komşu hükümler (TMK 704 (kural tescil), 715 (sahipsiz şeyler), 1025 (düzeltme davası)) ışığında yorum yapılır; son olarak da somut olayın koşulları hakkaniyet süzgecinden geçirilir. Bu aşamalı yaklaşım, Yargıtay’ın bozma sebeplerinden birini —maddenin dar veya geniş yorumu— ortadan kaldırır. Avukat ve hâkim için ortak nokta; maddenin lafzına sadık kalırken özünden uzaklaşmamak, öz adına lafzı bertaraf etmemektir.