TMK 733. Madde Gerekçesi

Maddenin birinci fıkrası 1984 tarihli Öntasarının 653 üncü maddesinin üçüncüfıkrasından alınmıştır. Bununla önalım hakkının, paylımülkiyetteki payın, pay sahibinin iradî satışlarında kullanılabileceği vurgulanmış, bu satışpay sahibinin kendi serbest iradesine dayanmıyor, cebrî arttırma ya dayanıyorsa önalım hakkının kullanılamayacağıöngörülmüştür. Maddenin ikinci fıkrası İsviçre Medenî Kanununda 1991 yılında yapılan değişiklikle yürürlükten kaldırılmışbulunan 682 nci maddenin üçüncüfıkrasında öngörülen “önalım hakkının kaldırılmasıve ya değiştirilmesine ilişkin anlaşmaların resmî şekle tâ bi olduğu ve tapu siciline şerhedilmesi gerektiği” şeklindeki hükmünden alınmıştır. 1984 tarihli Öntasarının 653 üncü maddesinin dördüncüfıkrasında da mevcuttur. Bu fıkra ile önalım hakkından feragatin resmî şekilde yapılması ve tapu siciline şerh edilmesi koşulu getirilmiştir. Buna karşılık, böyle bir haktan feragatıiçermeyen, sadece belirli bir satışta önalım hakkınıkullanma ya yönelik vazgeçmenin herhangi bir yazılışekilde yapılabileceği, bu vazgeçmenin satıştan önce ya da sonra verilebileceği kabul edilmiştir. Böylece önalım hakkından feragatıiçeren anlaşmalar, feragat eden açısından önemli sonuçlar doğurduğundan resmî yazılışekle tâ bi tutulmuş ve tapu ya şerh edilme koşuluna bağlanmışiken, belirli bir satışta önalım hakkınıkullanmaktan vazgeçmenin adî yazılışekilde de yapılabileceği öngörülmüştür. Ancak bu ikinci hâ lde de, öngörülen yazılışekil ispat değil geçerlilik şekli olarak düzenlenmiştir. Maddenin üçüncüfıkrasısatışın alıcı ya da satıcı tarafından diğer paydaşlara bildirilmesi yükümügetirmiştir. Bu bildirimin noter aracılığı ile yapılmasıöngörülmüştür. 1984 tarihli Öntasarının 653 üncü maddesinin beşinci fıkrasında da yer alan bu hüküm sayesinde uygulamada en büyük sıkıntı ya neden olan, “önalım hakkısahibinin, satıştan haberdar olmadığıiddiasıyla bu hakkın kullanılabileceği üst süre olan 10 yılın bitimine kadar” bu hakkınıkullanmasının önlenmesi amaçlanmıştır. Maddenin dördüncüfıkrasıönalım hakkının kullanılma süresiyle ilgilidir. Yürürlükteki 658 inci maddenin son fıkrasısatışın öğrenilmesinden itibaren bir ay, satıştan itibaren on yıllık bir süre öngörmüştür. İsviçre Medenî Kanununda 1991 yılında yapılan değişiklikle yeni 681a maddesiyle bu süreler bir ay ve iki yıl olarak düzenlenmiştir. Yürürlükteki metinde önalım hakkının kullanılması için öngörülen on yılın uzun, İsviçre’de yapılan değişiklikte kabul edilen iki yılın ise kısa bir süre olduğu düşünülerek, 1984 tarihli Öntasarının 653 üncü maddesinin altıncıfıkrasında olduğu gibi, bu süre beşyıla indirilmiştir. Yürürlükteki metinde bu konuda on yıllık sürenin başlangıcı olarak öngörülen “herhâ lde sic ile şerh verildiği tarihten itibaren” ifadesi yerine daha anlaşılır ve açık bir anlatım olarak beşyıllık sürenin başlangıcı olarak “her hâ lde satışın üzerinden” ifadesine yer verilmiştir.