TMK 782. Madde
(1) Malik kendisine ait iki taşınmazdan biri üzerinde diğerinin lehine irtifak hakkı kurabilir.
TMK 782. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 706 ncı maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte, arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Maddenin kenar başlığı, içeriğine uygun hâ le getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 782, malikin kendisine ait iki taşınmazdan biri üzerinde diğeri lehine irtifak hakkı kurabileceğini düzenleyerek özel bir imkân tanır. Kural olarak irtifak hakkı, farklı maliklere ait iki taşınmaz arasında kurulur; çünkü kişinin kendi taşınmazından yararlanması için ayrı bir aynî hakka ihtiyaç yoktur. Ancak kanun, malikin her iki taşınmaza da sahip olduğu durumda, biri üzerinde diğeri lehine irtifak kurmasına izin vererek ileriye dönük bir hukukî düzen oluşturma olanağı sağlar. Bu, özellikle taşınmazlardan birinin ileride satılması ihtimaline karşı önceden hak tesis etmek isteyen malik için işlevseldir. Gerekçede açıklandığı gibi hüküm mülga 743 sayılı Kanun’un 706. maddesini karşılamakta ve kenar başlığı içeriğine uygun hâle getirilmiştir.
Hükmün işleyişinde, malikin iki taşınmazı arasında bir yararlanma ilişkisi kurması ve bunu tapu kütüğüne tescil ettirmesi söz konusudur. Malik, örneğin bir parselini diğer parseli lehine geçit ya da kaynak irtifakıyla yükleyebilir; bu işlem, taşınmazların aynı elde bulunduğu dönemde fiilî bir zorunluluk doğurmasa da hukuken geçerli biçimde tescil edilebilir. Böylece malik, taşınmazlar arasındaki ilişkiyi önceden belirleyip kütüğe geçirir. Bu imkân, malikin ilerideki tasarruflarını planlamasını kolaylaştırır: taşınmazlardan biri sonradan başkasına devredildiğinde, önceden tesis edilmiş irtifak yeni malik bakımından doğrudan işlerlik kazanır ve taraflar arasında ayrıca yeni bir irtifak sözleşmesi yapılmasına gerek kalmaz. Hüküm bu yönüyle malike taşınmazları üzerinde uzun vadeli düzen kurma serbestisi tanır.
Bu düzenlemenin pratik sonucu, malikin taşınmazlarını ileride parçalı biçimde elden çıkarmayı planlarken yararlanma ilişkilerini baştan güvence altına alabilmesidir. Örneğin, büyük bir arsayı ileride parsellere bölerek satmayı düşünen malik, arka parselin ana yola çıkışını sağlamak için ön parsel üzerinde önceden geçit irtifakı kurabilir; arka parsel satıldığında alıcı bu geçitten kütüğe güvenerek yararlanır. Yargıtay uygulamasında, malikin kendi taşınmazları arasında kurduğu irtifakın geçerli olduğu, taşınmazlardan biri devredildiğinde hakkın yeni malik lehine etkili olacağı kabul edilmektedir. Bu yönüyle TMK Madde 782, malike taşınmazlarını planlı biçimde yapılandırma ve gelecekteki devirleri kolaylaştırma imkânı veren pratik bir araçtır.