TMK 790. Madde
(1) İrtifak hakkının kullanılması için gerekli tesislerin bakımı, yararlanan taşınmaz malikine aittir.
(2) Tesisler yüklü taşınmazın malikine de yararlı ise, bunların bakım giderlerine her iki malik yararları oranında katılır.
TMK 790. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 713 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Madde İsviçre Medenî Kanununun 741 inci maddesine uygun olarak, iki fıkra hâ linde düzenlenmiştir. Kenar başlığıyla birlikte kaynak Kanun da göz önünde 152 tutularak, arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Bu madde, irtifak hakkının kullanılması için gerekli tesislerin bakımının ve bu bakımın giderlerinin kime ait olacağısorununu düzenlemektedir.
Açıklama
TMK Madde 790, irtifak hakkının kullanılması için gerekli tesislerin bakım giderlerinin kime ait olacağını düzenler. Kural olarak bu tesislerin bakımı, irtifaktan yararlanan taşınmazın malikine aittir; çünkü tesislerden esas yarar sağlayan odur. Ancak tesisler yüklü taşınmazın malikine de yararlı ise, bakım giderlerine her iki malik yararları oranında katılır. Madde, irtifak hakkının kapsamını düzenleyen TMK m.788 ve kırsal yararlanma haklarına ilişkin TMK m.789 ile yakından ilişkilidir; zira tesisin kapsamı ve kullanım yoğunluğu, bakım yükünün belirlenmesinde ölçü oluşturur. Düzenleme, irtifak ilişkisinde sadece yararlanma yetkisini değil, bu yetkinin gerektirdiği masraf yükünü de adil biçimde paylaştırarak iki taşınmaz arasındaki dengeyi kurar.
Uygulamada bu hüküm, geçit, su yolu, mecra hattı gibi irtifakların işlevini sürdürebilmesi için gereken tesislerin bakımını düzenler. Asıl kural, bakım masraflarının yararlanan taşınmaz malikine yüklenmesidir; bu malik, tesisi onarmak, temizlemek ve işler durumda tutmakla yükümlüdür. Ancak tesis çift yönlü yarar sağlıyorsa, yani yüklü taşınmaz maliki de aynı tesisten fiilen yararlanıyorsa, masraflar yararlanma oranına göre paylaşılır. Örneğin iki taşınmazın da kullandığı ortak bir su borusu hattının bakımı, her iki tarafın kullanım payına göre bölüşülür. Yararlanma oranının belirlenmesinde tesisin her bir taşınmaza sağladığı fiili fayda esas alınır; taraflar bu paylaşımı sözleşmeyle ayrıca düzenleyebilir. Anlaşmazlık halinde oranlar mahkemece tespit edilir.
Hükmün sonucu, bakım yükümlülüğünün ihmali halinde tesisin işlevsiz kalması ve bundan zarar gören malikin onarım ve gider katılım talepleriyle karşılaşılmasıdır. Bakımı üstlenmesi gereken malik bu ödevini yerine getirmezse, diğer malik masrafı yapıp katılım payını talep edebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, irtifak tesislerinin bakımının kural olarak yararlanan taşınmaz malikine ait olduğunu, tesisten her iki tarafın da yararlandığı hallerde giderlerin yararlanma oranında paylaşılması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle, iki komşu taşınmazın ortak kullandığı bir geçit yolunun zemininin bozulması halinde, yola yalnızca yararlanan taşınmaz erişiyorsa onarım gideri ona aittir; ancak yüklü taşınmaz maliki de aynı yolu kullanıyorsa, TMK m.790 uyarınca her iki malik onarım masrafına kullanım payları oranında katılır. Böylece tesisin sürekliliği güvence altına alınır.