TMK 791. Madde
(1) İrtifak hakkı yüklü taşınmazın yalnız belli bir kısmının kullanılması koşuluyla kurulmuşsa, bu taşınmazın maliki, menfaatini ispat etmek ve giderleri üstlenmek kaydıyla; irtifakın, hakkın kullanılmasını güçleştirmeyecek biçimde taşınmazın başka bir yerine naklini isteyebilir.
(2) İrtifak hakkının kullanılacağı yer tapu kütüğünde belirtilmiş olsa bile yüklü taşınmaz maliki bu yetkiyi kullanabilir.
(3) Mecraların bir yerden başka bir yere naklinde komşuluk hukuku kuralları da göz önünde tutulur.
TMK 791. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 714 üncü maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Madde İsviçre Medenî Kanununun 742 nci maddesine uygun olarak, üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Konu ve kenar başlıklarıyla birlikte kaynak Kanun da göz önünde tutularak, arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 791, irtifak hakkının yüklü taşınmaz üzerinde kullanıldığı yerin değiştirilmesini düzenler. İrtifak yüklü taşınmazın yalnız belli bir kısmının kullanılması koşuluyla kurulmuşsa, bu taşınmazın maliki menfaatini ispat etmek ve giderleri üstlenmek kaydıyla, hakkın kullanılmasını güçleştirmeyecek biçimde irtifakın taşınmazın başka bir yerine naklini isteyebilir. İkinci fıkraya göre irtifakın kullanılacağı yer tapu kütüğünde belirtilmiş olsa bile malik bu yetkiyi kullanabilir; üçüncü fıkra ise mecraların naklinde komşuluk hukuku kurallarının da göz önünde tutulacağını öngörür. Madde, taşınmazların bölünmesi halinde irtifakın akıbetini düzenleyen TMK m.792 ve TMK m.793 ile aynı sistematik içinde yer alır; mecralara ilişkin atfı nedeniyle komşu hakkına dair genel hükümlerle de bağlantılıdır.
Uygulamada bu hüküm, yüklü taşınmaz malikine, kendi taşınmazını daha verimli kullanabilmek için irtifakın yerini değiştirme imkanı tanır; ancak bu yetki üç koşula bağlıdır. Malik önce nakilde haklı bir menfaatinin bulunduğunu ispat etmeli, nakil giderlerini üstlenmeli ve yeni yerin irtifak hakkı sahibinin yararlanmasını güçleştirmemesini sağlamalıdır. Bu sayede malikin menfaati ile hak sahibinin kullanım kolaylığı dengelenir. İrtifakın kullanılacağı yerin tapuda açıkça gösterilmiş olması bu yetkiyi ortadan kaldırmaz; aksi halde malik taşınmazını hiç geliştiremez hale gelirdi. Su, elektrik, kanalizasyon gibi mecra hatlarının yerinin değiştirilmesinde ise komşuluk hukuku kuralları gözetilir; böylece nakil, komşu taşınmazların menfaatlerine zarar vermeyecek biçimde gerçekleştirilir.
Hükmün sonucu, malikin taşınmazını ekonomik olarak değerlendirme özgürlüğü ile irtifak hakkı sahibinin yerleşik yararlanma düzeni arasında ölçülü bir denge kurulmasıdır. Üç koşulun birlikte gerçekleşmemesi halinde nakil talebi reddedilir ve irtifak eski yerinde kalır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, yüklü taşınmaz malikinin geçit veya mecra hakkının yerinin değiştirilmesini isteyebilmesi için menfaatini ispatlaması ve nakil giderlerini üstlenmesi, ayrıca yeni yerin hak sahibinin yararlanmasını zorlaştırmaması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle, bahçesinin ortasından geçen bir geçit hakkını taşınmazının kenarına almak isteyen malik, yeni güzergahın komşusunun erişimini güçleştirmediğini ve masrafları kendisinin karşılayacağını ortaya koyarsa, TMK m.791 uyarınca geçidin naklini sağlayabilir. Böylece taşınmaz hem yük altında kalır hem de daha verimli kullanılır.