TMK 83. Madde
(1) Toplantıda hazır bulunan ve kanuna veya tüzüğe aykırı olarak alınan genel kurul kararlarına katılmayan her üye, karar tarihinden başlayarak bir ay içinde; toplantıda hazır bulunmayan her üye kararı öğrenmesinden başlayarak bir ay içinde ve her hâlde karar tarihinden başlayarak üç ay içinde mahkemeye başvurmak suretiyle kararın iptalini isteyebilir.
(2) Diğer organların kararlarına karşı, dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamaz.
(3) Genel kurul kararlarının yok veya mutlak butlanla hükümsüz sayıldığı durumlar saklıdır.
TMK 83. Madde Gerekçesi
Madde genel kurul kararlarının iptalinin kim tarafından ve hangi koşullarda istenebileceğini ayrıntılıbiçimde düzenlemektedir.
Açıklama
TMK Madde 83, kanuna veya tüzüğe aykırı genel kurul kararlarına karşı açılacak iptal davasının koşullarını ve sürelerini düzenler. Hükme göre iptal isteme hakkı, toplantıda hazır bulunup aykırı karara katılmayan üyeye, hazır bulunmayan üyeye ve dava açma ehliyetini haiz organlara tanınmıştır. Bu düzenleme, dernek demokrasisinin korunmasına ve azınlıkta kalan üyelerin hukuka aykırı çoğunluk kararlarına karşı yargısal denetim talep edebilmesine hizmet eder. Madde, TMK Madde 80’de belirlenen genel kurul yetkileriyle ve TMK Madde 81’deki karar yeter sayısı kurallarıyla birlikte değerlendirilir. İptal davası, ticaret şirketlerindeki kurul kararlarının iptaline ilişkin ilkelerle benzeşen bir yapı taşır.
İptal davasının süreleri hak düşürücü niteliktedir ve resen gözetilir. Toplantıda hazır bulunan üye, karar tarihinden başlayarak bir ay içinde dava açmalıdır. Toplantıda bulunmayan üye ise kararı öğrenmesinden itibaren bir ay, her hâlde karar tarihinden itibaren üç ay içinde başvurmak zorundadır. İkinci fıkra önemli bir usul şartı getirir: yönetim kurulu gibi diğer organların kararlarına karşı, önce dernek içi denetim yolları tüketilmedikçe iptal davası açılamaz. Bu kademeli denetim, uyuşmazlıkların öncelikle dernek içinde çözülmesini teşvik eder. Üçüncü fıkra ise yokluk ve mutlak butlanla sakat kararları saklı tutar; bu hâllerde süreyle bağlı olmaksızın tespit davası açılabilir.
İptal kararı verildiğinde, dava konusu genel kurul kararı geçmişe etkili biçimde hükümsüz hâle gelir ve hiç alınmamış sayılır. Yargıtay, bir aylık ve üç aylık sürelerin hak düşürücü olduğunu, sürenin geçirilmesi hâlinde davanın esasa girilmeksizin reddedileceğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Mahkeme yokluk ile iptal edilebilirlik ayrımını titizlikle yapar. Örneğin tüzükte üçte iki çoğunluk arandığı hâlde salt çoğunlukla alınan bir fesih kararına, toplantıda karşı oy kullanan üye karar tarihinden itibaren bir ay içinde sulh veya asliye hukuk mahkemesinde iptal davası açabilir; toplantıya hiç katılmamış bir üye ise kararı sonradan öğrendiğinde, üç aylık nihai sınırı aşmamak kaydıyla öğrenmeden itibaren bir ay içinde başvurabilir.