Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 93. maddesi, yabancı gerçek kişilerin Türkiye’de dernek kurabilmesini ve kurulmuş derneklere üye olabilmesini düzenlemektedir. Temel koşul, yabancının Türkiye’de yerleşme hakkına sahip olmasıdır. Onursal üyelik için bu koşul aranmamaktadır.

“Yerleşme hakkına sahip olmak” ifadesi, oturma iznine sahip bulunmayı kapsamaktadır; ikamet izninin süresini ya da türünü doğrudan madde belirlememekte, bu husus yabancılar hukukuna ilişkin mevzuata bırakılmaktadır. Bu düzenleme, Türkiye’de ikamet eden yabancıların sivil toplum yaşamına katılımını orantılı bir denge içinde güvence altına almaktadır. Madde, birleşme ve örgütlenme özgürlüğünü güvence altına alan AİHM m.11 ve diğer uluslararası insan hakları belgelerindeki standartlarla örtüşmektedir.

Onursal üyeliğin yerleşme şartından muaf tutulması, derneğin amaçlarına katkı sağlayan kişilere sembolik bir bağ sunmak amacıyla getirilmiş pragmatik bir düzenlemedir. Kurucu üye sıfatıyla başvuran yabancıların yerleşme şartını başvuru sırasında taşıması gerekmekte; bu şartın sonradan kaybedilmesinin üyeliği otomatik olarak sona erdirip erdirmeyeceği ise tüzük hükümlerine göre belirlenir. Yargıtay kararları, yabancılık koşulunun derneğin kuruluş aşamasında değil, faaliyetlerin belirleyici olduğu kritik kararların alındığı anlarda da aranmasının orantısız bir kısıtlama oluşturacağı yönündedir.