TMK 94. Madde
(1) Dernekler, gerekli görülen yerlerde genel kurul kararıyla şube açabilirler. Bu amaçla dernek yönetim kurulunca yetki verilen en az üç kişilik kurucular kurulu, şube açılacak yerin en büyük mülkî amirine şube kuruluş bildirimini ve gerekli belgeleri verir.
(2) (Mülga ikinci fıkra: 30/7/2003-4963/35 md.)
(3) Şube kuruluş bildiriminin içeriği ve gerekli belgeler, yönetmelikte gösterilir.
TMK 94. Madde Gerekçesi
Madde derneklerin şube açmalarının koşul ve yöntemlerini düzenlemektedir.
Açıklama
TMK Madde 94, derneklerin coğrafi olarak yayılmasının hukuki aracı olan şube açma yetkisini ve usulünü düzenlemektedir. Hükme göre dernekler, gerekli görülen yerlerde genel kurul kararıyla şube açabilir; bu yetki yönetim kuruluna değil, derneğin en üst karar organı olan genel kurula aittir. Genel kurul kararının ardından yönetim kurulunca yetkilendirilen en az üç kişilik kurucular kurulu, şube açılacak yerin en büyük mülki amirine şube kuruluş bildirimini ve gerekli belgeleri verir. Maddenin ikinci fıkrası 4963 sayılı Kanunla mülga edilmiş olup bu fıkra artık uygulanmaz; üçüncü fıkra ise bildirim içeriği ile gerekli belgelerin yönetmelikte gösterileceğini belirtir. Düzenleme, TMK madde 95’teki şube organları ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu ile Dernekler Yönetmeliği ile bütünlük içinde değerlendirilmelidir.
Uygulama mekanizması bakımından şube açma süreci iki aşamalıdır: önce derneğin genel kurulu şube açılmasına ilişkin iradeyi ortaya koyar, ardından yönetim kurulu bu iradeyi hayata geçirmek üzere kurucular kurulunu yetkilendirir. Üç kişiden az olmamak üzere belirlenen kurucular kurulu, mahallin mülki amirliğine yapılacak bildirimle şubenin kuruluşunu tamamlar; dernek kuruluşunda olduğu gibi burada da bildirim sistemi geçerlidir ve önceden izin alınması gerekmez. Bildirim ekinde sunulması gereken belgeler, kurucuların kimlik bilgileri, yetki belgesi ve şube yönetim yerine ilişkin bilgiler gibi yönetmelikte sayılan unsurları içerir. Şube, bildirim ve belgelerin mülki amirliğe verilmesiyle faaliyete geçer; ancak şube ayrı bir tüzel kişilik kazanmaz, derneğin tüzel kişiliği içinde yerel birim olarak çalışır.
Belgelerde eksiklik bulunması hâlinde mülki amirlik tamamlanması için süre verir; eksiklik giderilmezse şubenin kuruluşu hukuki sonuç doğurmaz ve yasaya aykırı faaliyet hâlinde TMK madde 90 uyarınca faaliyetten alıkoyma kararı verilebilir. Yargıtay içtihadında, genel kurul kararı bulunmadan açılan veya usulüne uygun bildirim yapılmayan şubelerin geçerli bir şube niteliği kazanamayacağı ve bu yapılarca alınan kararların derneği bağlamayacağı kabul edilmektedir. Somut bir örnekle: İstanbul merkezli bir dernek, İzmir’de örgütlenmek istediğinde önce genel kurulunda şube açma kararı almalı, sonra yönetim kurulu üç kişilik kurucular kurulunu yetkilendirmeli ve bu kurul İzmir Valiliğine bildirimde bulunmalıdır. Yönetim kurulunun genel kurul kararı olmaksızın doğrudan şube açma girişimi yetki yokluğu nedeniyle geçersiz sayılır.