TMK 95. Madde
(1) Her şubede genel kurul ve yönetim kurulu ile denetim kurulu veya denetçi bulunması zorunludur.
(2) Bu organların görev ve yetkileri ile şubelere ilişkin diğer hususlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.
TMK 95. Madde Gerekçesi
Maddede derneklerin merkezinde olduğu gibi dernek şubelerinin de zorunlu organlar olarak yönetim ve denetim kurullarıoluşturmaları, denetim kurulu olmadığıtakdirde denetçi bulunmasının zorunlu olduğu belirtilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 95, dernek şubelerinin iç örgütlenmesini düzenleyerek şubeyi yapısal olarak ana derneğin küçültülmüş bir modeli hâline getirmektedir. Hükmün birinci fıkrası her şubede genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu veya denetçinin bulunmasını zorunlu kılar; böylece şube, salt bir temsil noktası değil, kendi karar ve yürütme mekanizmasına sahip yerel bir birim olarak kurgulanır. İkinci fıkra ise bu organların görev ve yetkileri ile şubelere ilişkin diğer hususlarda doğrudan Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirterek dernek merkezine ilişkin TMK madde 72 ve devamındaki organ rejimini şubeye taşır. Bu düzenleme, TMK madde 94’teki şube kuruluşu ve 5253 sayılı Dernekler Kanunu ile birlikte okunmalı; şubenin tüzel kişiliği bulunmasa da iç işleyiş bakımından kurumsal bir bütünlüğe kavuşturulduğu görülmelidir.
Uygulamada şube genel kurulu, şubeye kayıtlı üyelerden oluşur ve genel kurul niteliğindeki kararları kendi düzeyinde alır; ancak şube genel kurulunun seçtiği delegeler, derneğin genel merkez genel kuruluna katılarak üst iradenin oluşumuna da etki eder. Şube yönetim kurulu, şubenin yürütme ve temsil işlevini bölgesel ölçekte üstlenir; denetim kurulu veya denetçi ise şube hesap ve işlemlerini denetler. Denetim kurulu oluşturulmadığı takdirde en az bir denetçinin bulunması zorunlu olup, bu zorunluluk şubenin mali şeffaflığını güvence altına alır. Şube tüzüğü ayrı düzenlenmez; şube, derneğin tek tüzüğüne tabi olarak faaliyet gösterir ve organ oluşumunda merkeze ilişkin yeter sayı, toplantı ve karar usulleri kıyasen uygulanır.
Zorunlu organların kurulmaması veya genel kurul toplantılarının yapılamaması, şube bakımından da hukuki sonuç doğurur; TMK madde 87’deki kendiliğinden sona erme sebepleri şubeye kıyasen uygulanabilir ve mülki amirlik denetiminde aykırılık tespit edilebilir. Yargıtay içtihadında, şubenin organlarını oluşturmaması veya genel kurulunu süresinde toplamaması hâlinde merkez derneğin sorumluluğunun gündeme geldiği ve şube faaliyetinin durdurulabileceği kabul edilmektedir. Somut bir örnekle: ülke çapında faaliyet gösteren bir derneğin Ankara şubesi kurulduğunda, açılışı izleyen ilk genel kurulda yönetim kurulu ile birlikte üç asıl denetçiyi seçmek zorundadır. Şube denetçi seçmeden faaliyete devam ederse, denetim eksikliği nedeniyle mülki amirlik uyarıda bulunabilir, eksiklik giderilmezse şubenin kapatılması ve üyelerin merkeze bağlanması yoluna gidilebilir.