TMK 96. Madde
(1) Federasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulur.
(2) Her federasyonun bir tüzüğü bulunur.
(3) Federasyon, kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerinin en büyük mülkî amirine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır.
TMK 96. Madde Gerekçesi
Maddede derneklerin üst kuruluşlar kurabilecekleri öngörülmüştür. Böylece derneklerin tüzüklerinde belirtilen amaç ve faaliyet alanlarında çalışan diğer dernekler ile bir federasyon çatısıaltında örgütlenerek güçlerini birleştirmelerine olanak sağlanmıştır. Aynıamaca yönelik derneklerin bir ara ya gelerek üst örgüt oluşturmalarının, derneklerin faaliyetlerini ülke çapında birleştirme, etkinleştirme ve tek başına yapamadıklarıfaaliyetleri ülke düzeyinde gerçekleştirmelerini sağlayacağından kuşku yoktur. Yine bu amaçla Dernekler Kanununun 34 üncü maddesindeki, üçderneğin amaçlarınıgerçekleştirmek üzere birara ya gelerek bir federasyon kurabileceklerine ilişkin hüküm değiştirilerek, daha demokratik katılımın sağlanması ve derneklerin seslerini daha iyi duyurabilmelerinin sağlanması için federasyonların bünyelerinin kalabalık olmasıgerekliliği göz önüne alınarak, en az beşderneğin bir federasyon kurabilecekleri öngörülmüştür.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 96. maddesi, derneklerin federasyon çatısı altında bir araya gelerek üst kuruluş oluşturabilmesini düzenlemektedir. Federasyon; kuruluş amaçları aynı olan en az beş derneğin, bu amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmesiyle kurulur. Her federasyonun bir tüzüğü bulunur ve tüzüğü olmaksızın faaliyet gösterilemez.
Federasyonların kuruluş amacı birliği koşulu, ortak çıkarların etkin biçimde temsil edilmesini sağlamaktadır. Amaç uyumu değerlendirilirken tüzük hükümleri esas alınır; benzer alanda faaliyet gösteren fakat tüzükleri farklı amaçları barındıran dernekler federasyon kuramaz. Beş asgari dernek sayısı, federasyona başlangıçta belirli bir ağırlık ve temsil gücü kazandırmayı hedeflemektedir.
Federasyon tüzel kişiliğe sahip bir kuruluştur; üye derneklerden bağımsız hukuki varlığı ve sorumluluk alanı vardır. Üye dernekler federasyon kararlarıyla bağlı olmakla birlikte kendi bağımsız tüzel kişiliklerini korurlar. Federasyonun iç işleyişinde TMK’nın derneklere ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır; genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kuruluna ilişkin kurallar federasyon yapısına uyarlanır. 5253 sayılı Dernekler Kanunu’nun üst kuruluşlara ilişkin düzenlemeleri bu maddenin uygulama çerçevesini tamamlamaktadır.