TMK 97. Madde
(1) Konfederasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulur.
(2) Her konfederasyonun bir tüzüğü bulunur.
(3) Konfederasyon, kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerinin en büyük mülkî amirine verilmesiyle tüzel kişilik kazanır.
TMK 97. Madde Gerekçesi
Madde kuruluş amaçlarıaynıolan federasyonların bu amaçlarınıgerçekleştirmek üzere konfederasyon kurabileceklerini belirtmektedir. Maddenin ikinci fıkrasında, dernekler ve federasyonlarda olduğu gibi konfederasyonların da ancak bir tüzükle kurulabilecekleri öngörülmüşüçüncüfıkrada ise konfederasyon kuruluşunun yöntemi belirtilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 97, derneklerin üst örgütlenme basamağındaki en yüksek yapı olan konfederasyonların kuruluşunu düzenleyen bir hükümdür. Birinci fıkraya göre konfederasyonlar, kuruluş amaçları aynı olan en az üç federasyonun, amaçlarını gerçekleştirmek üzere üye sıfatıyla bir araya gelmeleri suretiyle kurulur. İkinci fıkra her konfederasyonun bir tüzüğü bulunmasını zorunlu kılarken, üçüncü fıkra konfederasyonun kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerinin en büyük mülkî amirine verilmesiyle tüzel kişilik kazanacağını öngörür. Hüküm, federasyonu düzenleyen TMK Madde 96 ve üst kuruluşların ortak hükümlerini düzenleyen TMK Madde 98 ile birlikte derneklerin üç katmanlı örgütlenme rejimini tamamlar; konfederasyon bu yapının en üst halkasını oluşturur ve dernekler hukukunun genel ilkelerine tabidir.
Uygulama mekanizması bakımından konfederasyon kuruluşunun üç temel koşulu vardır. İlk olarak en az üç federasyonun bir araya gelmesi gerekir; bu sayısal eşik, konfederasyonun gerçek anlamda bir üst kuruluş olarak temsil gücüne sahip olmasını amaçlar. İkinci olarak bir araya gelen federasyonların kuruluş amaçlarının aynı olması aranır; farklı amaçlı federasyonlar konfederasyon çatısı altında birleşemez, böylece üst kuruluşun amaç birliği korunur. Üçüncü olarak konfederasyonun bir tüzüğü bulunmalıdır; tüzük, konfederasyonun amacını, organlarını, üyelik koşullarını ve işleyişini belirler. Tüzel kişiliğin kazanılması ise kuruluş bildirimi, tüzük ve gerekli belgelerin yerleşim yerinin en büyük mülkî amirine, yani valilik veya kaymakamlığa verilmesiyle gerçekleşir; bu, derneklerde olduğu gibi bildirim sistemine dayalı bir kuruluştur ve ayrıca bir izin gerektirmez.
Sonuçları itibarıyla belgelerin mülkî amire verilmesiyle konfederasyon tüzel kişilik kazanır ve üst kuruluş olarak hak ve borçlara ehil hâle gelir; eksik belge veya amaç birliğinin bulunmaması kuruluşta sorun yaratır. Yargıtay, dernek ve üst kuruluşların bildirim sistemiyle tüzel kişilik kazandığını, kuruluş belgelerindeki eksikliklerin tamamlattırılması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: aynı meslek dalında faaliyet gösteren ve kuruluş amaçları aynı olan üç ayrı federasyon, ortak mesleki menfaatlerini ulusal düzeyde temsil etmek üzere bir araya gelip tüzüklerini hazırlar ve kuruluş bildirimi ile belgeleri merkezlerinin bulunduğu ilin valiliğine verirse, TMK Madde 97 uyarınca konfederasyon belgelerin verildiği anda tüzel kişilik kazanır; federasyon sayısının üçten az olması hâlinde ise konfederasyon kurulamaz. Böylece norm, üst örgütlenmenin en yüksek basamağını düzenli bir usule bağlar.