TMK 933. Madde

(1) Borçlu, belirli zamanlarda faizle birlikte anaparanın bir kısmını da ödemeyi üstlenebilir.

(2) Taksit olarak her yıl ödenecek paranın, senetlerin belli bir bölümünü karşılaması zorunludur.

Açıklama

TMK Madde 933, taşınmaz rehnine dayalı seri senetlerde borcun kısım kısım (taksitler hâlinde) ödenmesini düzenler. Birinci fıkraya göre borçlu, belirli zamanlarda faizle birlikte anaparanın bir kısmını da ödemeyi üstlenebilir. İkinci fıkra ise taksit olarak her yıl ödenecek paranın, senetlerin belli bir bölümünü karşılaması zorunluluğunu öngörür. Eski Kanundaki ‘İtfa’ kenar başlığı, içeriği daha açık yansıtmak üzere ‘Borcun kısım kısım ödenmesi’ biçiminde değiştirilmiştir. Hüküm, İsviçre Medeni Kanunu’nun 878. maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir ve TMK 930 ve devamındaki rehinli tahvil ile seri senet sisteminin ödeme aşamasını tamamlar. Düzenleme, büyük tutarlı ve uzun vadeli ihraçlarda borcun tek seferde değil, planlı taksitlerle eritilmesine imkân tanıyarak hem borçlu hem de senet sahipleri için öngörülebilir bir ödeme düzeni kurar.

Uygulamada bu hüküm, seri senet borcunun amortismanını (planlı itfasını) düzenler. Borçlu, sözleşmeyle belirli dönemlerde yalnızca faiz değil, anaparanın da bir bölümünü ödemeyi taahhüt edebilir; böylece borç zaman içinde kademeli olarak azalır. İkinci fıkradaki kural, bu taksit ödemelerinin keyfî olmasını önler: her yıl ödenecek tutarın, dolaşımdaki senetlerin belirli bir bölümünü tam olarak karşılaması gerekir. Bu, ödenen paranın belli sayıda senedi tamamen itfa edecek miktarda olmasını sağlar; çünkü seri senetlerde ödeme genellikle kur’a ile belirlenen senetlerin tümüyle ödenmesi biçiminde işler (TMK 936-937). Bir senedin kısmen ödenip yarım bırakılması, senet hukukunun bütünlük ilkesiyle bağdaşmaz. Bu nedenle yıllık taksitin, tam sayıda senedi karşılayacak şekilde hesaplanması esastır ve ödeme planı buna göre kurgulanır.

Hukukî sonuç olarak, planlı taksit ödemeleriyle borç giderek azalır ve her ödeme döneminde karşılığı ödenen senetler itfa edilerek hükümlerini yitirir; borç tümüyle ödendiğinde rehin terkin edilebilir hâle gelir (TMK 936). Bu yapı, hem borçlunun yükünü zamana yayar hem de senet sahiplerine düzenli geri ödeme güvencesi sunar. Somut bir örnekle: bir kuruluş, taşınmaz rehnine dayanarak on yıl vadeli seri senetler çıkarmış ve her yıl faizle birlikte anaparanın onda birini ödemeyi üstlenmişse, bu yıllık ödeme tutarı tam olarak senetlerin onda birini karşılayacak biçimde belirlenir; her yıl kur’a ile seçilen bu senetler tamamen ödenip iptal edilir ve onuncu yılın sonunda borç tümüyle eritilmiş olur. Böylece TMK Madde 933, uzun vadeli seri ihraçlarda borcun düzenli ve eksiksiz biçimde itfasını güvence altına alan bir ödeme disiplini getirir.