TTK 1452. Madde
(1) 1404 ve 1408 inci madde hükümleriyle 1429 uncu maddenin birinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı sözleşmeler geçersizdir.
(2) 1418 ve 1420 nci maddeler ile 1430 uncu maddenin ikinci fıkrası hükmüne aykırı sözleşme şartları geçersizdir.
(3) 1405, 1409, 1413 ilâ 1417, 1419, 1421, 1422 ilâ 1426 ncı maddeler, 1427 nci maddenin ikinci ilâ beşinci fıkraları, 1428 inci madde, 1430 uncu maddenin birinci ve üçüncü fıkraları, 1431 inci maddenin birinci, ikinci ve dördüncü fıkraları ve 1433 ilâ 1449 uncu madde hükümleri, sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemez; değiştirilirse bu Kanun hükümleri uygulanır.
TTK 1452. Madde Gerekçesi
Sigortalı lehine yorumun esas olduğu ve azami güven esası üzerine kurulu olan sigortacılıkta, sigortacılara nazaran daha güçsüz durumda bulunan sigortalıların korunması gerekir. Bu nedenle, sigorta ilişkilerinde emniyeti sağlayan, sigortalıların haklı çıkarlarını koruyan tek taraflı veya iki taraflı emredici hükümlere diğer hukuk dallarından fazla nispette yer verilmiş ve bu hükümlere aykırılık halleri çeşitli şekillerde müeyyidelendirilmiştir.
Açıklama
TTK Madde 1452, sigorta sözleşmelerine ilişkin koruyucu hükümlerin emredici niteliğini düzenlemektedir. Madde, 1404, 1408 ve 1429’uncu maddeler ile 1418, 1420 ve 1430’uncu maddelerde yer alan koşulları ihlal eden sözleşmelerin ya tamamen geçersiz olduğunu ya da geçersiz şartlar içerdiğini belirtir. Ayrıca 1405, 1409, 1413-1417, 1419, 1421-1426 ve 1427-1449’uncu madde hükümleri sigortalı, sigortacı ve lehtar aleyhine değiştirilemez nitelikte emredici kurallardır. Bu düzenleme, Türk Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine ve sigorta sözleşmesinin özel niteliğine dayanan bir koruma mekanizması oluşturmaktadır.
TTK Madde 1452’nin uygulama mekanizması, sigorta ilişkisinin asimetrik yapısından kaynaklanmaktadır. Sigortacı, ekonomik gücü ve teknik bilgisi açısından sigortalıdan daha güçlü konumdadır. Bu dengesizliği gidermek için kanun, sigortalının çıkarlarını korumaya yönelik kuralları değiştirilemez hale getirmiştir. Örneğin, sigortalının bildirim yükümlülükleri, teminat kapsamı ve hasar tazmini ile ilgili hükümler değiştirilemez. Taraflar arası sözleşmeler bu maddelere aykırı şartlar içerse dahi, kanun hükümleri otomatik olarak uygulanır ve geçersiz şartlar ortadan kalkar.
Maddenin hukuki sonucu, bu koruyucu hükümler aleyhine yapılan anlaşmaların kamu düzenine aykırılığıdır. Yargıtay içtihadında bu tür anlaşmalar, menfaati değiştirilmeyen sigortalının korunması ilkesi çerçevesinde tamamen hükümsüz kılınmıştır. Örneğin, sigortalının sigorta primlerini ödememesi durumunda dahi, kanunun açıkça koruma sağladığı hallerde sigortacı bu korumadan yoksun bırakılamaz. TTK Madde 1452’de yer alan müeyyide sistem, sigorta piyasasında adalet ve güveni sağlayan temel mekanizmadır.