TTK 1464. Madde
(1) Taraflar sözleşme ile sigorta değerini belirli bir para olarak belirlemişlerse, bu para taraflar arasında, sigorta değeri için esas olur.
(2) Takse esaslı şekilde fahiş ise, sigortacı taksenin indirilmesini isteyebilir. Umulan kazanç takselenmiş ise, taksenin sözleşme yapıldığı sırada ticari tahminlere göre elde edilmesi mümkün görülen kazancı aşması hâlinde sigortacı bunun indirilmesini isteyebilir.
TTK 1464. Madde Gerekçesi
Takseli, sigorta 6762 sayılı Kanunda da var olmakla birlikte, mal sigortalarıyla ilgili 6762 sayılı Kanunun 1283 üncü maddesi ile denizcilik rizikolarına karşı sigortalarla ilgili 6762 sayılı Kanunun 1350 ve devamı maddelerinde farklı şekillerde hüküm altına alınmıştır. Taslağın bu maddesi ile öncelikle genel hüküm mahiyetinde bir takse uygulaması düzenlenmiştir. Söz konusu düzenlemede ise, 6762 sayılı Kanunun 1283 üncü maddesi çok sert bulunduğundan, 6762 sayılı Kanunun 1350 nci maddesi esas alınmıştır.
Açıklama
TTK Madde 1464 çerçevesinde takseli sigorta, sigorta sözleşmesinin kurulması aşamasında tarafların anlaştıkları belirli bir para miktarının sigorta değeri olarak kabul edilmesini düzenler. Bu hüküm, Türk Borçlar Kanunu’ndaki sigorta hukuku ilkeleri ile uyumlu olarak, tarafların kontratüel özerkliğine saygı gösterirken aynı zamanda sigortacıyı objektif olmayan takselere karşı koruma amacı taşır. TTK Madde 1464’ün öncül düzenlemesi olan 6762 sayılı eski Ticaret Kanunu’nun malvarlığı sigortaları ile denizcilik sigortaları bölümlerindeki farklı uygulamalar yerine, bu madde ile daha ölçülü bir genel kural getirilmiştir. Taksenin sözleşme yapmak sırasında ticari tahminlere dayanan kazançla orantısız olması durumunda sigortacıya müdahale hakkı tanınmış; bu şekilde hukuki denge sağlanmıştır.
Pratikte, sigorta sözleşmesinde belirlenmiş takse değeri taraflar arasında kesin kabul edilir ve aksi ispat edilemez. Bununla birlikte takse fahiş ise, sigortacı bunun indirimi için mahkemeye başvurabilir. Umulan kazanç takselenmiş kılında, taksenin sözleşme tarihindeki makul ticari beklentileri aşması halinde yine sigortacı indirim talebinde bulunabilir. Örneğin, on milyonluk bir ticari işletmenin aylık kazancı bir milyonu geçmediği halde, sigorta konusu değerin beş milyon olarak taksi yapılması durumunda sigortacı müdahale edebilir.
Hukuki sonuç olarak, sigortacının taksenin indirimi talebinin reddedilmesi halinde, belirlenmiş takseli değer üzerinden tazminat ödeme yükümlülüğü devam eder. Yargıtay içtihadında taksenin fahişliği veya ticari gerçeklikle olan aykırılığı, sigortacının talep hakkını doğurabilecek unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Mahkeme, indirim davalarında taksenin sözleşme anındaki ekonomik koşullar ve ticari kullanımdaki gerçekçiliğini mutlaka incelemektedir.