TTK 1491. Madde
(1) Bir kimsenin hayatı bir veya birkaç sigortacı tarafından çeşitli bedeller üzerine sigorta ettirilebilir.
(2) Ödenecek bedelin lehtarın maddi menfaatinden daha fazla olduğu durumlarda, aşan kısım sigortalının lehine yapılmış sayılır.
(3) 1472 nci madde hükmü hayat sigortalarında uygulanmaz. Hayat sigortası sözleşmesi gereği, sigorta şirketinden kararlaştırılan sigorta bedelini tahsil eden sigorta ettiren ve mirasçıları ile rizikoya muhatap olan kişilerin mirasçılarının, rizikonun gerçekleşmesine neden olan üçüncü kişiye karşı sahip olduğu tazminat alacağını sigorta şirketine temlik etmeleri geçersizdir.
TTK 1491. Madde Gerekçesi
Hayat sigortasının meblağ sigortası olması nedeniyle, bir kimsenin hayatı birden çok sigortacıya muhtelif bedellerle sigorta ettirilebilir. Şöyle ki, meblağ sigortasında, belli bir sigorta değerinden söz etmek mümkün değildir. Maddenin ilk fıkrasında, 6762 sayılı Kanunun 1323 üncü maddesinde olduğu gibi, bu esas düzenlenmiştir. Diğer taraftan, her maddi menfaattin şüphesiz sınırı olduğundan, maddi menfaat ilişkisi ile yapılan hayat sigortalarında sigorta değeri de sınırsız değildir. Örneğin, banka kredilerinde olduğu gibi, alacaklı alacağını garanti altına almak amacıyla borçlusunun hayatını, kendisini lehdar göstermek suretiyle sigorta ettirebilir. Bu durumda sigorta menfaatinin sınırı alacak miktarı kadardır. Alacak miktarını aşan bir sigorta bedelinin tespit edildiği sigorta sözleşmesinde, menfaati aşan bir sigorta vardır. Bu nedenle maddenin ikinci fıkrasında, ödenecek bedelin menfaatten fazla olduğu durumlarda, aşan bedelin sigortalının lehine yapılmış sayılacağı düzenlenmiştir.
Açıklama
TTK Madde 1491, hayat sigortasının meblağ sigortası niteliğinden hareketle, bir kişinin hayatının birden fazla sigortacıya çeşitli tutarlarla sigorta ettirilmesini düzenler. Madde, hayat sigortasında sigorta değerinin sınırsız olmadığını, ancak TTK Madde 1472’deki (eksik sigorta) kuralının burada uygulanmayacağını belirtir. Hayat sigortasında maddi menfaat ilişkisi esas alındığından, sigorta bedeli bu menfaatin sınırını aşamaz. Örneğin alacaklı, borçlusunun hayatını kredisini garanti altına almak amacıyla sigorta ettirebilir; ancak sigorta miktarı alacak tutarını geçemez. TTK Madde 1491 kapsamında aşan kısım sigortalının lehine sayılarak, sigorta şirketi bu kısım için sorumlu olmaz. Madde ayrıca, rizikonun gerçekleşmesinden üçüncü kişiye karşı sahip olunan tazminat alacaklarının sigorta şirketine temlikinin geçersiz olduğunu hükme bağlar.
Uygulamada, sigorta ettiren belli bir menfaatini aşan bedelle sözleşme yapabilir; bu durumda aşan kısım ipso facto sigortalının yararına dönüşür. Banka kredisi örneğinde, kredisi 100.000 TL olan borçlu için 150.000 TL hayat sigortası yapıldıysa, 50.000 TL sigorta şirketinin yükümlülüğü dışındadır. Ayrıca, sigorta bedelinden tazminat alan taraflar, rizikoyu doğuran üçüncü kişinin sorumluluğunu takip etme haklarını sigorta şirketine devredemez; bu hak kendilerine kalır. Bu düzenleme, hayat sigortasının kendine özgü doğasını ve moral hazard riskini göz önüne alır.
TTK Madde 1491’in yaptırımı, aşan bedelle yapılan sözleşmenin iptal edilebilirliği veya sigorta şirketinin aşan kısım için ödeme yükümlülüğünden kurtulmasıdır. Yargıtay içtihadında, sigortalının menfaati ölçüsünde olan kısmın geçerliliği korunurken, aşan bölüm sigortalının lehine atfedilir. Borçlu-alacaklı ilişkisinde, alacak tutarını belirleyen belgeler (kredi sözleşmesi, banka ekstreleri) bu sınırın belirlenmesinde delil oluşturur.