TTK 731. Madde
(1) Kanunen belirli olan süreler içinde poliçenin ibrazı veya protesto düzenlenmesi, bir devletin mevzuatı veya herhangi bir mücbir sebep gibi aşılması imkânsız bir engel nedeniyle gerçekleştirilememişse, bu işlemler için belirli olan süreler uzatılır.
(2) Hamil, mücbir sebepleri gecikmeksizin kendinden önce gelen kişiye ihbar etmekle ve bu ihbarı, altına tarih, yer ve imzasını da koyarak poliçeye veya alonja kaydetmekle yükümlüdür. Bunun dışında 723 üncü madde hükümleri uygulanır.
(3) Mücbir sebeplerin ortadan kalkmasından sonra hamilin, poliçeyi gecikmesizin kabul veya ödeme amacıyla ibraz ve gereğinde protesto çekmesi şarttır.
(4) Mücbir sebepler vadenin gelmesinden itibaren otuz günden çok sürerse, poliçenin ibrazına ve protesto çekmeye gerek olmaksızın başvurma hakkı kullanılabilir.
(5) Görüldüğünde veya görüldükten belirli bir süre sonra ödenmesi şart olan poliçeler hakkında otuz günlük süre, hamilin kendi cirantasına mücbir sebebi ihbar ettiği tarihten itibaren işler. Bu ihbar, ibraz süresinin bitmesinden önce de yapılabilir. Görüldükten belirli bir süre sonra ödenmesi şart olan poliçelerde otuz günlük süre, poliçede belirtilen süre kadar uzar.
(6) Hamilin veya poliçeyi ibraza veya protesto çekmeye memur ettiği kişinin yalnız kendilerine ait olaylar mücbir sebeplerden sayılmaz.
TTK 731. Madde Gerekçesi
Bu madde, 6762 sayılı Kanunun 643 üncü maddesinden aynen alınmıştır.
Açıklama
Poliçe hukukunda hamilin başvuru haklarını koruyabilmesi, ibraz ve protesto gibi işlemleri kanunda belirli süreler içinde yapmasına bağlıdır; bu sürelerin kaçırılması kural olarak hakların kaybına yol açar. Ancak bu işlemlerin, hamilin iradesinden bağımsız ve aşılması imkânsız engeller yüzünden gerçekleştirilememesi hâlinde katı bir sürenin uygulanması adil olmaz. TTK Madde 731, kaynağını 6762 sayılı Kanun’un 643. maddesinden aynen alarak, bir devletin mevzuatı ya da herhangi bir mücbir sebep gibi aşılması imkânsız bir engelin varlığında ibraz ve protesto için öngörülen sürelerin uzayacağını hükme bağlar. Böylece hamil, kusuru olmaksızın hak kaybına uğramaktan korunur.
Hükmün işleyişi hamile somut yükümlülükler yükler. Hamil, mücbir sebebi gecikmeksizin kendinden önce gelen cirantaya ihbar etmek ve bu ihbarı tarih, yer ve imzasıyla birlikte poliçeye veya alonja kaydetmekle yükümlüdür; bu noktada TTK Madde 723 hükümleri de uygulanır. Mücbir sebep ortadan kalkınca hamilin poliçeyi gecikmeksizin kabul ya da ödeme için ibraz etmesi, gerekiyorsa protesto çekmesi şarttır. Engelin uzaması hâli için ise özel bir mekanizma getirilmiştir: mücbir sebep, vadenin gelmesinden itibaren otuz günü aşarsa hamil, ibraz ve protestoya gerek kalmaksızın başvuru hakkını kullanabilir. Görüldüğünde ya da görüldükten belirli süre sonra ödenecek poliçelerde bu otuz günlük sürenin başlangıcı ve uzaması bakımından maddede ayrı kurallar öngörülmüştür.
Düzenlemenin sınırı, neyin mücbir sebep sayılmayacağını belirleyen son fıkrada netleşir: hamilin veya ibraz ya da protestoyla görevlendirdiği kişinin yalnızca kendisine ait kişisel olaylar mücbir sebep kabul edilmez. Örneğin hamilin hastalığı, unutkanlığı ya da kendi organizasyonundaki aksaklık bu kapsamda değerlendirilmez ve süreyi uzatmaz; oysa sınırların kapanması, savaş hâli veya genel bir taşıma yasağı gibi nesnel ve genel engeller mücbir sebep oluşturur. TTK Madde 731 bu yönüyle, kambiyo hukukunun katı süre disiplinini muhafaza ederken, hamilin elinde olmayan olağanüstü durumlarda hakların korunmasını sağlayan dengeli bir istisna getirir ve sürelerin işleyişini öngörülebilir kurallara bağlar.