TBK 91. Madde
I. Borcun ifası için bir ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse, bundan ayın birinci ve sonuncu günü; ayın ortası belirlenmişse, bundan da ayın onbeşinci günü anlaşılır.
II. Borcun ifası için gün belirtilmeksizin sadece ay belirlenmişse, bundan o ayın son günü anlaşılır.
TBK 91. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 75 inci maddesini karşılamaktadır. Tasarının iki fıkradan oluşan 90 ıncı maddesinde, aya ilişkin sürelerde vade düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 75 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Müeccel borç / 1. Ay üzerine ecel” şeklindeki ibare, Tasarıda “II. Süreye bağlı borç / 1. Aya ilişkin sürelerde vade” şeklinde değiştirilmiştir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 75 inci maddesi iki cümleden oluştuğu hâlde, Tasarının 90 ıncı maddesinin birinci fıkrası, tek cümle hâlinde kaleme alınmıştır.
Maddenin ikinci fıkrası, 818 sayılı Borçlar Kanununun 75 inci maddesinde yer verilmeyen, yeni bir hükümdür. Buna göre, sözleşmede borcun ifa günü (vade) belirtilmeden, sadece ifanın gerçekleştirileceği ay belirlenmişse, bundan o ayın son günü anlaşılacaktır. Böylece, yürürlükteki Kanunda düzenlenmeyen bu olasılık, yasal bir düzenlemeye kavuşturulmuştur.
Açıklama
TBK md. 91, ifa zamanı olarak ay belirlenen borçların vadesini düzenleyen teknik bir hükümdür. İki fıkradan oluşan madde, "ayın başı", "ayın sonu", "ayın ortası" gibi ifadelerin hukuki anlamını belirler ve sadece ay belirtildiğinde hangi gün esas alınacağını ortaya koyar. Düzenleme, zaman belirsizliğine pratik çözümler getirir.
Birinci fıkraya göre borcun ifası için bir ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse, bundan ayın birinci ve sonuncu günü; ayın ortası belirlenmişse, bundan da ayın onbeşinci günü anlaşılır.
Bu kural üç farklı ifadeyi tanımlar. "Ayın başlangıcı" ifadesi ayın birinci günü olarak kabul edilir. "Mart ayının başlangıcında ödenecek" ifadesi 1 Mart anlamına gelir. "Ayın sonu" ise ayın son günüdür; ay uzunluğuna göre 28, 29, 30 veya 31. gün olabilir.
"Ayın ortası" sabitlenmiştir: onbeşinci gün. Bu bir varsayımdır. Gerçekte bir ayın matematiksel ortası 15.5 olabilir (30 günlük ayda) veya 16 (31 günlük ayda) olabilir. Ancak kanun belirliliği sağlamak için her ayın ortasını 15. gün kabul eder.
Bu düzenlemenin amacı tarafların iradelerini somut tarihlere dönüştürmektir. Taraflar "ay ortasında" gibi mecazî ifadeler kullansalar da kanun bu ifadelere kesin anlam yükler. Böylece ihtilaflar azaltılır ve hukuki belirlilik sağlanır.
Pratik örnekler: "Eylül sonu teslim edilecek" ifadesi 30 Eylül anlamına gelir. "Ocak başı ödenecek" 1 Ocak demektir. "Haziran ortasında teslim" 15 Haziran’dır. "Şubat sonu" ise artık yılda 29 Şubat, normal yılda 28 Şubat olur.
İkinci fıkra başka bir belirsiz durumu çözer: borcun ifası için gün belirtilmeksizin sadece ay belirlenmişse, bundan o ayın son günü anlaşılır.
Tipik örnek: Sözleşmede "Mart ayında ödenecek" denilmiş ancak hangi güne kadar belirtilmemişse, ifa tarihi 31 Mart olarak kabul edilir. Benzer biçimde "2024 yılı içinde teslim" ifadesi 31 Aralık 2024 anlamına gelir.
Bu varsayımın mantığı, borçluya mümkün olduğunca süre tanımaktır. Borçlu sürenin en sonuna kadar ifada bulunabilir; bu onun menfaatine bir pratik çözümdür. Alacaklı da belirli bir zamana kadar ifa beklediğini anlar.
Ancak bu kural emredici değil, yorum kuralıdır. Taraflar aksini kararlaştırmışlarsa onların iradesi esas alınır. Örneğin "Mart ayının ilk haftasında" ifadesi 7 Mart’ı gösterir; "Mart ayı boyunca" ifadesi her gün ifa edilebileceği anlamına gelebilir.
Hafta ve gün belirlemeleri bu madde kapsamında değildir. Bunlar için TBK md. 92 (diğer sürelerde vade) hükümleri uygulanır. Örneğin "1 haftada", "5 gün sonra" gibi ifadelerin hesabı farklı kurallara göre yapılır.
Takvim değişiklikleri ve tatil günleri bu madde kapsamında değildir. "Ayın sonu" tatil günü olsa bile (örneğin 31 Aralık Cumartesi), madde 93 gereği izleyen ilk iş gününe geçilebilir. Ancak yorum için "ayın sonu" 31. gündür.
Bu maddenin uygulaması özellikle ticari sözleşmelerde, faturalama süreçlerinde, dönemsel ödemelerde sıkça gündeme gelir. Kira sözleşmelerinde "her ayın sonu ödenecek" kaydı, abonelik sözleşmelerinde "ay başında tahakkuk eder" ifadesi madde 91 çerçevesinde yorumlanır.
Doktrinde madde 91, zaman belirsizliğini ortadan kaldıran bir yorum kuralı olarak değerlendirilir. Tarafların iradesinin tespitinde yardımcı bir araçtır; objektif ve standart bir çözüm sunar.
Yargıtay kararlarında özellikle ay belirtilerek yapılan sözleşmelerde vade tespit uyuşmazlıkları madde 91 çerçevesinde çözülmektedir. Bu hüküm borçlar hukukunun zaman ilişkili temel düzenlemelerinden biridir.