TBK 646. Madde
Bu Kanun, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun Beşinci Kitabı olup, onun tamamlayıcısıdır.
TBK 646. Madde Gerekçesi
Maddede, 4721 sayılı Türk Medenî Kanununun 5 inci maddesinde yapılan yollama uyarınca, Türk Borçlar Kanununun, Türk Medenî Kanununun Beşinci Kitabını oluşturduğu ve onun tamamlayıcısı olduğu belirtilmiştir.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 646. maddesi, 6098 sayılı Kanun ile 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu arasındaki hukuki ilişkiyi düzenleyen, kodifikasyon tekniği bakımından büyük öneme sahip bir hükümdür. Maddeye göre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, Türk Medenî Kanunu’nun Beşinci Kitabı olup onun tamamlayıcısı niteliğindedir. Bu düzenleme, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nda doğrudan bir karşılık bulmamakla birlikte, o dönemde de doktrin ve uygulamada kabul gören bir ilkeyi kanuni temele kavuşturmaktadır.
Türk Medenî Kanunu’nun 5. maddesi, "Bu Kanun ve Borçlar Kanunu’nun genel nitelikli hükümleri, uygun düştüğü ölçüde tüm özel hukuk ilişkilerine uygulanır" hükmünü içermekte; böylece Borçlar Kanunu’nun Medenî Kanun’un ayrılmaz bir parçası olduğunu örtük biçimde kabul etmektedir. 646. madde ise bu ilkeyi açık biçimde düzenleyerek, iki temel kanun arasındaki bütünleşik yapıyı pekiştirmiştir. Borçlar hukuku ile medenî hukuk, İsviçre-Türk hukuk sisteminde tek bir hukuk kodu mantığıyla ele alınmakta; kişi, aile, miras ve eşya hukukuna ilişkin Medenî Kanun hükümleri ile borç ilişkilerine dair Borçlar Kanunu hükümleri, birbirini tamamlayan parçalar olarak değerlendirilmektedir.
Bu bütünleşik yapının uygulamaya yansıyan sonuçları son derece önemlidir. Her şeyden önce, Borçlar Kanunu’nun genel hükümleri (sözleşmenin kurulması, geçersizlik sebepleri, temsil, ifa, temerrüt, tazminat hesabı vb.) yalnızca Borçlar Kanunu içinde düzenlenen özel borç ilişkilerine değil; Medenî Kanun’da yer alan evlilik sözleşmeleri, mal rejimi anlaşmaları, miras sözleşmeleri, ayni hakların kurulmasına ilişkin işlemler, ticaret hukukundaki sözleşmeler, iş hukuku ve tüketici hukuku alanındaki ilişkiler gibi tüm özel hukuk işlemlerine de uygun düştüğü ölçüde uygulanır. Aynı biçimde, Medenî Kanun’un kişilik haklarına, dürüstlük kuralına (TMK m. 2), iyiniyete (TMK m. 3) ve hakkın kötüye kullanılması yasağına ilişkin temel hükümleri, Borçlar Kanunu kapsamındaki her işlem bakımından doğrudan uygulama alanı bulur.
Yargıtay içtihatlarında ve Anayasa Mahkemesi kararlarında, özel hukuk uyuşmazlıklarının çözümünde TMK ile TBK’nın bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği sürekli vurgulanmaktadır. Örneğin evlilik birliği içinde yapılan bağışlamalar, eşler arasındaki alacak verecek ilişkileri, aile şirketlerindeki ortaklık ilişkileri gibi karma nitelikli uyuşmazlıklarda her iki kanunun birlikte uygulanması zorunludur. 646. madde, bu bütünleşik uygulamanın anayasal ve yasal temelini oluşturmakta; hukuk uygulayıcısına, mevzuatın parçalı değil bütüncül biçimde yorumlanması yönünde açık bir direktif vermektedir. Madde, 818 sayılı Kanunda bulunmamakla birlikte, kodifikasyon tekniği ve hukuk sistemimizin bütünlüğü bakımından büyük bir kazanım niteliğindedir.
Öğretide 646. madde, "tek medenî kanun" anlayışının kanuni dayanağı olarak kabul edilmektedir. İsviçre hukukunun mehaz alındığı Türk özel hukuk sisteminde, ZGB ve OR’nin birbirini tamamlayan iki kod olarak ele alınması gibi, TMK ve TBK da bir bütün olarak değerlendirilmektedir. Bu yaklaşım, özellikle karma nitelikli hukuki ilişkilerin yorumlanmasında uygulayıcıya güvenli bir yol haritası sunar. Örneğin TMK’daki evlilik birliği giderlerine katılma yükümlülüğü (TMK m. 186) ile TBK’daki borç ilişkisinden doğan sorumluluk hükümleri birlikte uygulanır; miras sözleşmelerinde geçersizlik sebepleri incelenirken hem miras hukukuna ilişkin özel hükümler hem de TBK’nın irade sakatlıklarına ilişkin genel hükümleri göz önünde bulundurulur. Tüketici işlemlerinde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un yanında, açıkça düzenlenmeyen hususlarda TBK hükümlerinin uygulanması da bu bütüncül yaklaşımın sonucudur. Kısacası 646. madde, özel hukuk alanındaki yasal boşlukların doldurulmasında Medenî Kanun ve Borçlar Kanunu’nun birlikte başvurulacak temel kaynaklar olduğunu açıkça teyit etmektedir.