TBK 648. Madde
Bu Kanun 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girer.
TBK 648. Madde Gerekçesi
Yürürlük maddesidir.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 648. maddesi, 6098 sayılı Kanun’un 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe gireceğini hükme bağlayan yürürlük maddesidir. Kanun, 11/1/2011 tarihinde kabul edilmiş ve 4/2/2011 tarihli ve 27836 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış; ancak yürürlük tarihi olarak 1/7/2012 belirlenerek uygulayıcılara, mesleki çevrelere, yargı mensuplarına ve vatandaşlara yeni düzenlemelere uyum sağlama fırsatı tanınmıştır.
Yaklaşık on sekiz aylık bu intibak süresi, Türk özel hukukunda yapılan en kapsamlı reformlardan biri olan yeni Kanun’un sağlıklı biçimde uygulanabilmesi için öngörülmüştür. Bu süre zarfında hâkimler, avukatlar, noterler, akademisyenler ve diğer meslek mensupları, yeni Kanun’un getirdiği değişiklikleri analiz etme; sözleşme şablonlarını, vekâletnameleri ve ticari uygulamaları yeni hükümlere uyarlama olanağı bulmuştur. Adalet Bakanlığı ve Türkiye Barolar Birliği başta olmak üzere pek çok kurum, bu dönemde geniş kapsamlı eğitim programları düzenlemiştir.
648. madde, 6101 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun ile birlikte değerlendirilmelidir. 6101 sayılı Kanun, hangi ilişkilerin eski, hangilerinin yeni Kanun hükümlerine tâbi olacağını ayrıntılı biçimde düzenlemekte; intikal hukukunun temel ilkelerini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede genel kural, borç ilişkisinin doğumundaki kanuna tâbi olmaya devam etmesidir; ancak kamu düzenine, genel ahlaka ve ekonomik düzene ilişkin emredici hükümler, kazanılmış hakları ihlal etmemek kaydıyla derhal uygulanır. Süreklilik arz eden borç ilişkilerinde (kira, hizmet, âdi ortaklık vb.) yeni Kanunun hükümleri, 1/7/2012 tarihinden sonraki dönem bakımından uygulama alanı bulur.
Yürürlük tarihi belirlenirken, özellikle konut ve çatılı işyeri kira hükümleri ile tüketiciyi koruyan yeni düzenlemelerin uygulama sorunları dikkate alınmıştır. Nitekim 6217 sayılı Kanun ile eklenen Geçici Madde 2, 1/7/2012 tarihinden itibaren 8 yıl süreyle, kiracının tacir veya tüzel kişi olduğu işyeri kiralarında belirli maddelerin (323, 325, 331, 340, 342, 343, 344, 346, 354) uygulanmayacağını öngörerek ticari hayatta oluşabilecek ani uyum sorunlarını engellemeyi amaçlamıştır. Bu sürenin 1/7/2020 tarihinde dolmasıyla birlikte, işyeri kiralarına ilişkin tüm koruyucu hükümler tacirler bakımından da uygulanır hâle gelmiştir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Daireleri, uyuşmazlığın doğduğu tarihteki kanunun uygulanması ilkesini istikrarlı biçimde benimsemekte; ancak emredici nitelikteki yeni hükümlerin, derhal uygulama kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. 648. madde, bu geçiş sürecinin kanuni temelini oluşturmakta ve uygulamada karşılaşılan pek çok zaman bakımından uygulama sorununun çözümünde başvurulan temel referans noktasıdır. Yürürlük maddesi, her ne kadar teknik bir hüküm olarak görülse de, hukuk güvenliğinin ve öngörülebilirliğin sağlanması bakımından taşıdığı önem büyüktür.
Öğretide, 648. maddenin uygulanmasında en çok tartışılan konulardan biri, süreklilik arz eden borç ilişkilerinde yeni Kanunun hangi andan itibaren uygulanacağıdır. Özellikle kira sözleşmelerinde, 1/7/2012 tarihinden önce kurulan sözleşmelerin bu tarihten sonraki dönemine yeni TBK hükümlerinin uygulanacağı; sözleşme hükümlerinin emredici nitelikteki yeni düzenlemelere aykırı olması hâlinde, aykırı hükümlerin geçerliliğini yitireceği kabul edilmektedir. İş sözleşmelerinde ise yine derhal uygulama ilkesi çerçevesinde, 6098 sayılı Kanunun hizmet sözleşmelerine ilişkin hükümleri yürürlük tarihinden itibaren uygulanmaya başlamıştır. Buna karşın, doğumu tamamlanmış tek anlık ilişkiler (örneğin 1/7/2012’den önce tamamlanmış bir satış sözleşmesi) bakımından mülga 818 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaya devam eder. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 2013 ve sonrası tarihli kararları, bu ayrımı istikrarlı biçimde uygulamakta; 648. ve 6101 sayılı Kanunu birlikte değerlendirerek her somut olayın özelliklerine göre hangi kanunun uygulanacağını belirlemektedir. Yürürlük maddesi, kanunun zaman bakımından sınırını çizen bir anayasal araç işlevi görmektedir.