Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma: Sahiplendirme Sözleşmesi ve Bağışlama

Bir köpeği yeni bir aileye vermek çoğu zaman iyi niyetle başlar. Ancak aylar sonra hayvana kötü bakıldığı duyulabilir ya da verilen söz tutulmayabilir. Bu noktada “köpek geri alınır mı” sorusu gündeme gelir. Hukuken sahiplendirdiğim köpeği geri alma isteğinin cevabı, hayvanın hangi hukuki ilişkiyle verildiğine bağlıdır. Karşılıksız teslim çoğu durumda elden bağışlama sayılır. Bedel alınmışsa satış, geçici bakım için verilmişse ödünç ya da saklama gündeme gelebilir. Yazılı bir sahiplendirme sözleşmesi varsa içindeki geri verme kaydının niteliği ayrıca incelenir. Bu yazı, Türk Borçlar Kanunundaki bağışlamanın geri alınması hükümlerini, süreleri, görevli mahkemeyi, delilleri ve geçici korumayı açıklıyor.

Son güncelleme: 18.10.2026 · Mevzuat kontrolü: 17.10.2026 tarihli mevzuat.gov.tr metinlerine göre yapıldı. Kontrol kapsamı: TBK, TMK, HMK, TCK ve TKHK. Ayrıca 6325 sayılı Arabuluculuk Kanunu ile 492 sayılı Harçlar Kanunu da aynı tarihli metinlerle karşılaştırıldı.

Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Sorusunda İlk Adım: Hayvan Nasıl Verildi?

Medeni Kanun, hayvanlara ilişkin bazı kurallara taşınır mülkiyeti bölümünde yer verir; hayvan satışına ilişkin özel bir kural da bu bölümdedir (TMK m. 764). Bu nedenle sahiplendirmede ilk soru, hayvanın mülkiyetinin karşı tarafa geçip geçmediğidir. Cevap, tarafların ne üzerinde anlaştığına bağlıdır. Aynı teslim; bağışlama, satış, kullanım ödüncü ya da saklama olarak nitelendirilebilir. Her birinde geri isteme sebebi, süresi ve sonucu farklıdır.

Karşılıksız Sahiplendirme: Elden Bağışlama

TBK m. 285, bağışlamayı bağışlayanın malvarlığından karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. Elden bağışlama ise bağışlayanın bir taşınırını bağışlanana teslim etmesiyle kurulur (TBK m. 289). Kanun bu tür bağışlama için yazılı şekil aramaz; yazılı şekil şartı bağışlama sözü vermeye ilişkindir (m. 288). Dolayısıyla köpeğini karşılıksız ve kalıcı olarak teslim eden kişi, çoğu durumda elden bağışlama yapmış sayılır. Sonradan duyulan pişmanlık ise kanunda geri alma sebebi olarak sayılmaz. Bağışlamaya ilişkin hükümlerin tamamı 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu resmî metni sayfasında yer alır.

Sokaktan alınıp bir süre bakılan bir hayvanın yeni aileye verilmesinde ek bir soru doğar. TMK m. 767’ye göre sahipsiz bir taşınırı malik olma iradesiyle zilyetliğine geçiren kişi onun maliki olur. Ancak sahipsiz hayvanlar için özel mevzuat ayrıca kurallar öngörebilir; bu nedenle TMK m. 767’nin uygulanması somut olayda ayrıca incelenmelidir. Verenin hayvan üzerinde mülkiyeti tartışmalıysa bağışlamanın konusu ve sonucu da tartışmalı hâle gelir.

Bedel Karşılığı Verme: Satış mı, Masraf Katkısı mı?

Hayvan karşılığında bir bedel alınmışsa ilişki satış sözleşmesine yaklaşır (TBK m. 207). Satışta satıcı, satılanın zilyetlik ve mülkiyetini alıcıya devretmeyi üstlenir. Bu durumda bağışlamanın geri alınması hükümleri uygulanmaz; satıcının geri isteme imkânı sözleşmeye ve genel hükümlere bağlıdır. Aşı ya da kısırlaştırma masrafına katkı olarak alınan küçük bir tutar ise nitelendirmeyi tartışmalı kılabilir. Ödemenin karşılık mı yoksa masraf payı mı olduğu, tarafların iradesine göre belirlenir.

Bedelli sahiplendirmelerde sık görülen bir kayıt da “mülkiyet bende kalır” ifadesidir. Oysa TMK m. 764, hayvan satışlarında mülkiyeti saklı tutma sözleşmesi yapılamayacağını düzenler. Bu nedenle satış niteliğindeki bir sahiplendirme sözleşmesi, bu kayıtla mülkiyeti satıcıda tutamaz. Kaydın başka bir hukuki anlam taşıyıp taşımadığı ise sözleşmenin bütününe göre yorumlanır.

Geçici Bakım İçin Verme: Ödünç ve Saklama

Hayvan, sahibi bir süre bakamayacağı için de verilmiş olabilir. Bu hâlde mülkiyet devri amaçlanmamıştır ve ilişki kullanım ödüncü ya da saklama olarak değerlendirilebilir. Kullanım ödüncünde ödünç alan, şeyi kullandıktan sonra geri vermeyi üstlenir (TBK m. 379). Süre ve amaç belirlenmeden verilen şeyi ödünç veren dilediği zaman geri isteyebilir (m. 384). Ödünç alan, ödünç konusunu başkasına kullandıramaz (m. 380). Şeyi kullanmak için başka birine verirse ödünç veren onu daha önce geri isteyebilir (m. 383). Saklama sözleşmesinde ise saklayan, kendisine bırakılan taşınırı güvenli bir yerde korumayı üstlenir (m. 561). Saklatan, süre belirlenmiş olsa bile hayvanı her zaman geri isteyebilir; saklayanın bu süreye göre yaptığı masrafları öder (TBK m. 564).

Bu ayrımın sonucu büyüktür. Mülkiyet sahiplendirende kalmışsa malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açabilir (TMK m. 683). Mülkiyet karşı tarafa geçmişse sahiplendiren artık malik sıfatıyla dava açamaz. O hâlde geri isteme ancak sözleşmeden, bağışlama hükümlerinden ya da sözleşmenin irade bozukluğu nedeniyle bağlayıcı olmamasından doğan bir hakla mümkündür. Malik olarak dava açma imkânı TMK m. 683 mülkiyet hakkının içeriği sayfasında yer alır.

Teslimden Sonra Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Hakkı

Taşınır mülkiyetinin nakli için zilyetliğin devri gerekir (TMK m. 763). Zilyetlik, şeyin edinene teslimiyle devredilmiş olur (TMK m. 977). Buna göre köpeğinin maliki olan ve onu bağışlama ya da satış amacıyla teslim eden kişi, kural olarak teslimle mülkiyeti de devretmiş olur. Teslimden sonra sahiplendirdiğim köpeği geri alma isteği mülkiyete değil, borç ilişkisine dayanır. Bu fark; davanın türünü, ispat yükünü ve hayvan başkasına verilmişse kime başvurulacağını belirler.

Kanun ayrıca taşınırın zilyedini onun maliki sayar (TMK m. 985). Bu karine, hayvanı elinde bulunduran kişi lehine işler. Hayvanı yalnız geçici bakım için verdiğini ileri süren kişi, bu iddiasını delillerle ispat etmek durumunda kalabilir. Öte yandan kişisel bir hak iddiasıyla zilyet olan kişi, bu hakka ilişkin karineyi şeyi kendisine veren kişiye karşı ileri süremez (TMK m. 986).

Sahiplendirme Sözleşmesi ve Geri Verme Kaydı

Uygulamada pek çok sahiplendirme yazılı bir protokolle yapılır. Türk Borçlar Kanunu, sahiplendirme adıyla ayrı bir sözleşme türü düzenlemez. Bu nedenle sahiplendirme sözleşmesi, içeriğine göre bağışlama, satış ya da karma bir sözleşme olarak nitelendirilir. Protokoldeki “hayvana kötü bakılırsa geri alınır” gibi bir kayıt da iki ayrı kuruma bağlanabilir: yükleme ve koşul. Hangisinin söz konusu olduğu, kaydın lafzına ve tarafların amacına göre yorumla belirlenir.

Bakım Şartları Yükleme Olabilir

Bağışlayan bağışlamasına yüklemeler koyabilir (TBK m. 291). Hayvanın veteriner kontrolüne götürülmesi, aşılarının yaptırılması ya da başkasına verilmemesi bu tür bir yükleme olabilir. Bağışlayan, bağışlananın sözleşmeyle kabul ettiği yüklemenin yerine getirilmesini isteyebilir. Bağışlanan yüklemeyi haklı bir sebep olmaksızın yerine getirmezse bağışlayan bağışlamayı geri alabilir (TBK m. 295, 3. bent). Yazılı bir sahiplendirme sözleşmesi bu nedenle geri alma sebebinin ispatında belirleyici rol oynar.

Geri Dönme Koşulu ve Bozucu Koşul

Bağışlama bir koşula bağlanarak da yapılabilir (TBK m. 290). Sözleşmenin sona ermesi gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bilinmeyen bir olguya bırakılmışsa bozucu koşul vardır (m. 173). Koşul gerçekleşince sözleşmenin hükümleri ortadan kalkar. Aksi kararlaştırılmadıkça veya işin niteliğinden anlaşılmadıkça bu sona erme geçmişe etkili olmaz. Kanun ayrıca, bağışlananın bağışlayandan önce ölmesi hâlinde bağışlama konusunun bağışlayana dönmesi koşulunu tanır (m. 292).

Koşul gerçekleştiğinde taşınırın mülkiyetinin bağışlayana kendi kendine dönüp dönmediği ayrı bir sorudur. Kanun bu konuda ayrı bir hüküm içermez; m. 173 yalnız sözleşme hükümlerinin ortadan kalkacağını söyler. Bu nedenle bağışlayanın geri verme talebini açıkça ileri sürmesi güvenli yoldur. Kaydın yükleme mi koşul mu olduğu da sonucu değiştirir. Yükleme ihlaline dayanan geri alma, TBK m. 297’deki bir yıllık süreye tabidir. Yazılı protokol varsa köpek geri alınır mı sorusu, büyük ölçüde bu kaydın yorumuna bağlanır.

Bağışlamanın Geri Alınması: Kanundaki Sebepler

TBK m. 295, elden bağışlamanın ve yerine getirilmiş bağışlama sözünün hangi hâllerde geri alınabileceğini sayar. Birinci sebep, bağışlananın bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesidir. İkinci sebep, bağışlananın bağışlayana veya onun ailesinden birine karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmasıdır. Üçüncü sebep ise yüklemeli bağışlamada yüklemenin haklı bir sebep olmaksızın yerine getirilmemesidir. Geri alma için bu sebeplerden birinin gerçekleşmiş olması gerekir.

Bu sebeplerin hiçbiri hayvana kötü bakılmasını ayrı bir sebep olarak saymaz. Kötü bakım, sözleşmede bakım şartı yükleme olarak kararlaştırılmışsa üçüncü bent kapsamında geri alma sebebi olabilir. Hayvana yönelik bir eylemin bağışlayana karşı işlenmiş ağır bir suç sayılması ise kural olarak güçtür; çünkü bağışlamayla hayvanın mülkiyeti bağışlanana geçmiştir. Bu yüzden “köpek geri alınır mı” sorusunun cevabı, çoğu dosyada sözleşmede yükleme bulunup bulunmadığına bağlanır. Hükmün tam metni TBK m. 295 bağışlamanın geri alınması sayfasında yer alır.

Geri alma sebeplerinden ayrı olarak, sözleşmenin kuruluşundaki irade bozuklukları da gündeme gelebilir. Örneğin bağışlanan, hayvana bakacağı koşullar hakkında bilerek gerçeğe aykırı bilgi vermişse aldatma tartışılabilir (TBK m. 36). Esaslı yanılma da sözleşmeyle bağlı olmama sonucunu doğurabilir (TBK m. 30). Bakım koşullarına ilişkin yanılma kural olarak saikte yanılmadır ve esaslı sayılmaz (TBK m. 32). Yanılan bu saiki sözleşmenin temeli saymışsa yanılma esaslı sayılabilir. Bunun için durumun dürüstlük kurallarına uygun olması ve karşı tarafça bilinebilir olması gerekir. Bu hâllerde ilgili taraf, yanılma veya aldatmayı öğrendiği andan başlayarak bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmelidir. Bu bildirim yapılmaz veya verilen şey geri istenmezse sözleşme onanmış sayılır (TBK m. 39).

Geri Verme Zenginleşme Ölçüsünde İstenir

Geri alma hakkını kullanan bağışlayan, bağışlama konusunun geri verilmesini isteyebilir. Ancak Kanun bu talebi bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesiyle sınırlar (TBK m. 295). Köpek hâlâ bağışlananın yanındaysa geri verme talebi hayvanın kendisine yönelir. Hayvan ölmüş ya da karşılıksız başkasına verilmişse istem tarihinde bir zenginleşme kalmamış olabilir. Hayvan satılmışsa elde edilen bedelin zenginleşme sayılıp sayılmayacağı somut olaya göre değerlendirilir.

Zenginleşme kavramı, Borçlar Kanununda sebepsiz zenginleşme hükümlerinde de kullanılır. Bu genel çerçeve yanlış hesaba gönderilen paranın sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre geri alınması yazısında ayrıca ele alınır. Bağışlamanın geri alınmasındaki iade ise ayrı bir hükme, TBK m. 295’e dayanır.

Bir Yıllık Süre: Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Süresi

Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir (TBK m. 297). Bu süre, sahiplendirdiğim köpeği geri alma talebinde hak kaybına en açık noktadır. Yükleme ihlalinde süre, ihlalin bağışlayan tarafından öğrenildiği günden başlar. Bağışlayan bir yıllık süre dolmadan ölürse geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçılar bu hakkı sürenin sonuna kadar kullanabilir. Bağışlayan sebebi sağlığında öğrenememişse mirasçılar ölümden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir.

Kanun bu süreyi zamanaşımı olarak adlandırmaz; metin, geri alma hakkının bu süre içinde kullanılacağını söyler. Sürenin niteliği hakkında Kanun ayrı bir hüküm içermez. Bu nedenle zamanaşımının kesilmesi veya durması kurallarına güvenmeden hakkın bir yıl içinde kullanılması güvenli olur. HMK m. 104’teki adli tatil uzatması ise HMK’nın tayin ettiği sürelere ilişkindir; bu maddi hukuk süresini uzattığı varsayılmamalıdır. Süreye ilişkin güncel metin TBK m. 297 geri alma hakkının süresi sayfasındadır.

Geri Alma Hakkı Nasıl Kullanılır?

Kanun geri alma için belirli bir şekil öngörmez. Bununla birlikte geri alma beyanının karşı tarafa ulaştığı tarih, bir yıllık sürenin ispatı bakımından önem taşır. Kanun, geri almanın dava dışı bir beyanla mı yoksa dava yoluyla mı kullanılacağı konusunda ayrı bir hüküm içermez. Bu nedenle beyanın tarih gösteren ve sonradan ispat edilebilen bir yolla yapılması yararlıdır. Noter aracılığıyla ihtarname göndermek bu amaca hizmet eden yollardan biridir. Beyanda geri alma sebebi, sebebin öğrenildiği tarih ve hayvanın teslimi için makul bir süre yazılabilir. Beyanla yetinilip yetinilemeyeceği konusunda tereddüt doğmaması için davanın da bir yıllık süre içinde açılması en güvenli yoldur.

Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Yolları: Karşılaştırma

Geri isteme imkânı, ilişkinin niteliğine göre farklı dayanaklara, sürelere ve sonuçlara bağlanır. Aşağıdaki tablo bu rejimleri birlikte gösterir. Tablodaki süreler, ilgili maddenin metnine göre yazılmıştır; özel süre bulunmayan yerlerde genel zamanaşımı gündeme gelir.

Rejimlerin Tablo Hâlinde Karşılaştırması

Hayvan Başkasına Verilmişse Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Mümkün mü?

Bağışlamayla mülkiyet bağışlanana geçtiği için onun hayvanı üçüncü kişiye devretmesi kural olarak geçerlidir. Bu hâlde sahiplendirdiğim köpeği geri alma yolu, üçüncü kişiye karşı değil bağışlanana karşı işler. Bağışlayanın talebi de TBK m. 295 uyarınca bağışlananın zenginleşmesiyle sınırlı kalır. Sözleşmedeki “başkasına verilemez” kaydı yükleme sayılırsa devir aynı zamanda geri alma sebebi oluşturabilir. Ancak bu kayıt borç ilişkisine ait bir yükümlülüktür ve üçüncü kişinin kazanımını kural olarak etkilemez.

Hayvanın mülkiyeti sahiplendirende kalmışsa durum değişir. Ödünç ya da saklama için verilen hayvanı elinde bulunduran kişi, onu iyiniyetli bir üçüncü kişiye malik sıfatıyla devretmiş olabilir. TMK m. 988’e göre emin sıfatıyla zilyetten iyiniyetle mülkiyet edinen kişinin edinimi korunur. Bu durumda malik, hayvanı üçüncü kişiden geri alamayabilir ve talebini hayvanı emanet ettiği kişiye yöneltir. Üçüncü kişi zilyetliği iyiniyetle edinmemişse önceki zilyet ona karşı taşınır davası açabilir (TMK m. 991).

Emanet edilen hayvanın başkasına satılması ayrıca suç tartışması doğurabilir. TCK m. 155, muhafaza etmek veya belirli şekilde kullanmak üzere zilyetliği devredilen mal üzerinde amaç dışı tasarrufu cezalandırır. Devir olgusunu inkâr etmek de aynı hükümde sayılır. Suçun temel hâli şikâyete bağlıdır (TCK m. 155/1). Şikâyet, dava zamanaşımını geçmemek koşuluyla fiilin ve failin öğrenildiği günden itibaren altı ay içinde yapılır (TCK m. 73). Hayvan bir hizmet ilişkisi gereği, örneğin bir bakım işletmesine bırakılmışsa m. 155/2 uygulanabilir. Bu fıkra şikâyet şartı içermez ve daha ağır ceza öngörür. Bağışlama yoluyla mülkiyeti geçmiş bir hayvanda ise bu suçun unsurları kural olarak oluşmaz. Suçun unsurları TCK m. 155 güveni kötüye kullanma sayfasında yer alır.

Hayvanı Kendi Başına Geri Almanın Riskleri

Hayvana kötü bakıldığını düşünen kişi, onu evden ya da bahçeden kendisi almayı düşünebilir. Bu yol ciddi riskler taşır. Hayvan üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan bağışlanan, onun zilyedidir (TMK m. 973). Zilyet, rızası dışında elinden alınan taşınırı eylem sırasında veya kaçarken yakalananın elinden alarak koruyabilir (TMK m. 981). Ayrıca gasbeden kişi, üstün bir hakka sahip olduğunu iddia etse bile şeyi geri vermekle yükümlüdür (TMK m. 982). Ancak gasbeden, şeyi geri almasını gerektiren üstün bir hakkı derhâl ispat ederse geri vermekten kaçınabilir. Bu istisna derhâl ispat şartına bağlı olduğu için hukuki yollara başvurmak daha güvenlidir.

Ceza boyutu da dikkate alınmalıdır. Mülkiyeti bağışlanana geçmiş bir hayvanın rızası dışında alınması, koşulları varsa hırsızlık suçu tartışmasına yol açabilir (TCK m. 141). Fiil bir hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla işlenmişse TCK m. 144 daha az cezayı ve şikâyet şartını öngörür. Hangi hükmün uygulanacağı, failin amacına ve somut olaya göre belirlenir. Haklı olduğu düşünülen bir talep bile kişiye kendi başına zor kullanma yetkisi vermez; geri verme talebi hukuki yollarla ileri sürülmelidir.

Hayvana Kötü Bakıldığı Düşünülüyorsa

Hayvanın korunmasına ilişkin özel kurallar hayvanları koruma mevzuatında yer alır. Kötü muamele şüphesi bulunan durumlarda ilgili mevzuata göre yetkili mercilere şikâyette bulunulabilir. Yetkili merci ve uygulanacak yaptırım somut olaya göre belirlenir. Şikâyet yolu ile bağışlamanın geri alınması birbirinden bağımsızdır. Şikâyet hayvanın korunmasını amaçlar; mülkiyetin bağışlayana dönmesi sonucunu doğurmaz.

Hukuki süreçte kötü bakımın ispatı belirleyicidir. Hayvanın durumu zamanla değişebileceği için delil tespiti önem taşır. Taraflardan her biri, ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti için keşif ya da bilirkişi incelemesi isteyebilir (HMK m. 400). Delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimali varsa hukuki yarar var sayılır. Veteriner muayene kayıtları ve tarihli fotoğraflar da bu aşamada değerlendirilir.

Tüketici İlişkisi Ne Zaman Gündeme Gelir?

6502 sayılı Kanun, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden kişiyi tüketici sayar (TKHK m. 3). Satıcı ise ticari veya mesleki amaçlarla tüketiciye mal sunan kişidir. Hayvan bir işletme tarafından ticari amaçla satılmışsa ilişki tüketici işlemi olabilir. Bu durumda tüketici mahkemesi ve parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyeti gündeme gelir. Heyete başvuru ve itiraz süreleri tüketici hakem heyeti zamanaşımı ve itiraz süresi yazısında anlatılır.

Bireyler arasındaki sahiplendirmede ise taraflar kural olarak ticari veya mesleki amaçla hareket etmez. Bu ilişkiye TBK ve TMK hükümleri uygulanır ve uyuşmazlığa genel mahkemeler bakar. Bir derneğin ya da gönüllü grubun yaptığı sahiplendirmede de ölçüt, verenin ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediğidir. Bu ölçüt, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.

Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Davası Kime Karşı Açılır?

Davacı, hayvanı veren kişidir; geri alma hakkı mirasçılara geçmişse mirasçılar da davacı olabilir (TBK m. 297). Davalı sıfatı ise talebin hukuki sebebine göre belirlenir. Bağışlayan, bağışlamanın geri alınması üzerine açtığı geri verme davasını bağışlanana yöneltir. Yüklemenin yerine getirilmesi talebinin muhatabı da yüklemeyi kabul etmiş olan bağışlanandır (TBK m. 291). Ödünç veya saklama ilişkisinde sözleşmeden doğan iade talebi, hayvanı teslim alan kişiye karşı ileri sürülür.

Hayvan üçüncü bir kişinin elindeyse ayrım yeniden önem kazanır. Malik sıfatı korunmuşsa istihkak davası, hayvanı haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılır (TMK m. 683). Mülkiyet bağışlamayla geçmişse üçüncü kişiye karşı mülkiyete dayalı bir talep kural olarak bulunmaz. Birden çok kişiye karşı farklı sebeplerle talepte bulunulacaksa her talebin dayanağı ayrı ayrı gösterilmelidir.

Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Malvarlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine bir düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m. 2). Geri alma beyanından sonra açılan geri verme davası ve istihkak davası bu kapsamda değerlendirilir. Taşınırlarda sadece zilyetliğin korunmasına yönelik davalar ise sulh hukuk mahkemesinin görevindedir (HMK m. 4/1-c). Birlikte malik olunan bir hayvan için ortaklığın giderilmesi istenirse sulh hukuk mahkemesi görevlidir (HMK m. 4/1-b). Uyuşmazlık tüketici işleminden doğuyorsa tüketici mahkemesi görevlidir (TKHK m. 73).

Yetki bakımından genel kural, davalının davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m. 6). Sözleşmeden doğan davalar, sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (HMK m. 10). Hayvanın teslim yerinin sözleşmede gösterilmesi, bu bakımdan yetki tartışmasını azaltabilir.

Arabuluculuk Dava Şartı mı?

6325 sayılı Kanunun 18/B maddesi, dava şartı arabuluculuğu belirli uyuşmazlıklarla sınırlar. Bunlar kira ilişkisi, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarıdır. Bağışlamanın geri alınması, yükleme ya da ödünç ilişkisinden doğan geri verme talebi bu listede yer almaz. Bu nedenle böyle bir davada arabulucuya başvuru dava şartı değildir. Taraflar isterse ihtiyari arabuluculuğa başvurabilir.

İki durum ayrıca not edilmelidir. Birincisi, birlikte malik olunan bir hayvan için ortaklığın giderilmesi istenirse 18/B maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uygulanır. İkincisi, uyuşmazlık tüketici mahkemesinin görevine giriyorsa TKHK m. 73/A’daki dava şartı ve istisnaları gündeme gelir. Bu iki durum dışında, sahiplendirdiğim köpeği geri alma davası açılmadan önce arabulucuya başvurma şartı aranmaz.

Geçici Koruma: Hayvanın Elden Çıkarılmasını Önlemek

Dava sürerken hayvan başkasına verilebilir, satılabilir ya da zarar görebilir. Böyle bir değişiklik nedeniyle hakkın elde edilmesi önemli ölçüde zorlaşacaksa ihtiyati tedbir istenebilir (HMK m. 389). Talep, dava açılmadan önce esas hakkında görevli ve yetkili mahkemeye, dava açıldıktan sonra davanın görüldüğü mahkemeye yapılır (HMK m. 390). Talep eden, tedbir sebebini ve türünü açıkça belirtmek ve haklılığını yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır.

Mahkeme, tedbire konu malın muhafaza altına alınmasına, bir yediemine tevdiine ya da bir şeyin yapılmamasına karar verebilir (HMK m. 391). Somut olayda, sahiplendirdiğim köpeği geri alma uyuşmazlığında bu tedbir, hayvanın üçüncü kişiye devrinin yasaklanması biçiminde istenebilir. Tedbir talep eden kişi, haksız çıkması hâlinde doğabilecek zararlara karşı kural olarak teminat gösterir (HMK m. 392). Talep resmî belgeye veya kesin bir delile dayanıyorsa ya da durum ve koşullar gerektiriyorsa mahkeme gerekçesini belirterek teminat almayabilir. Adli yardımdan yararlanan kişi de teminat göstermez. İhtiyati tedbir talepleri adli tatilde de görülür (HMK m. 103/1-a). İhtiyati tedbirin şartları HMK m. 389’da düzenlenir.

Tedbir kararından sonra iki süre hak kaybı yönünden önemlidir. Tedbirin uygulanması, kararın tefhim veya tebliğinden itibaren bir hafta içinde istenmelidir (HMK m. 393). Karar dava açılmadan önce verilmişse esas dava, uygulama talebinden itibaren iki hafta içinde açılmalıdır (HMK m. 397). Bu sürelere uyulmazsa tedbir kararı kanun gereği kalkar.

Sahiplendirdiğim Köpeği Geri Alma Davasında Deliller

Sahiplendirme sözleşmesi, ilişkinin niteliğini ve yükleme olup olmadığını gösteren temel belgedir. Yazılı protokol yoksa taraflar arasındaki mesajlar, e-postalar ve sosyal medya yazışmaları ilişkinin nasıl kurulduğunu gösterebilir. Ödeme yapılmışsa banka dekontu ve açıklaması, satış ile masraf katkısı ayrımında yol gösterir. Veteriner kayıtları, aşı karnesi ve fotoğraflar hayvanın bakım durumunu ortaya koyar. Hayvanın kimlik veya çip kaydı bulunuyorsa bu kayıt da sunulabilir; kaydın ispat gücü somut olaya göre değerlendirilir. Tanıklar ise teslimin koşullarını ve sonraki bakımı anlatabilir.

Delilin ispat gücü ayrı bir konudur. HMK m. 200’e göre yapıldığı zamanki değeri kanundaki sınırı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilir. Bu sınır, her takvim yılı başından geçerli olmak üzere yeniden değerleme oranında artırılır (HMK Ek m. 1). Karşı tarafın gönderdiği ve iddiayı muhtemel gösteren bir mesaj delil başlangıcı sayılabilir; bu hâlde tanık dinlenebilir (HMK m. 202). Kardeşler, eşler, altsoy ve üstsoy arasındaki işlemlerde de tanık dinlenebilir (HMK m. 203). Bilirkişi teknik konularda görüş bildirir; ilişkinin hukuki nitelendirmesi mahkemeye aittir.

Harç ve Dava Değeri

Harçlar Kanununa göre yargı harçları, değer ölçüsüne göre nispi, işlemin nev’i ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır (Harçlar Kanunu m. 15). Değer tayini mümkün olan hâllerde dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur (m. 16). Hayvanın geri verilmesi istenen davada davacı, dilekçede hayvanın değerini göstermelidir. Değer gösterilen bu tür davalarda nispi harç gündeme gelir. Harç tutarları yeniden değerleme ile değiştiği için bu yazıda somut tutar verilmemiştir.

Sonuç

Sahiplendirdiğim köpeği geri alma talebinin cevabı, hayvanın hangi ilişkiyle verildiğine bağlıdır. Karşılıksız ve kalıcı teslim çoğu durumda elden bağışlamadır ve mülkiyet kural olarak teslimle geçer. Bu durumda geri alma kural olarak TBK m. 295’teki üç sebepten birine dayanır; yanılma ve aldatma hâlleri ayrıca saklıdır. Hayvana kötü bakılması, ancak sözleşmede bakım şartı yükleme olarak öngörülmüşse geri alma sebebi olabilir. Hak, sebebin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır. Geri verme de bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesiyle sınırlıdır.

Bedel alınmışsa satış hükümleri, geçici bakım için verilmişse ödünç ya da saklama hükümleri uygulanır. Malik sıfatı sahiplendirende kalmışsa istihkak davası da mümkündür. Köpek geri alınır mı sorusu hukuken cevaplanmadan hayvanı kendi başına almak, ceza ve zilyetlik davası riski doğurur. Hayvan bir işletme tarafından ticari amaçla verilmişse tüketici hukukuna ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilir. Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir ve arabuluculuk bu davada dava şartı değildir. Hayvanın elden çıkarılması tehlikesi varsa ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir kararından sonraki bir ve iki haftalık süreler de kaçırılmamalıdır. Bütün bu aşamalarda yazılı sözleşme, yazışmalar ve veteriner kayıtları ilişkinin niteliğini ve bakım durumunu gösteren başlıca delillerdir.

Sık Sorulan Sorular

Sahiplendirdiğim köpeği geri alma hakkım var mı?

Hayvan karşılıksız ve kalıcı olarak verilmişse ilişki çoğu durumda elden bağışlamadır. Bu hâlde geri alma kural olarak TBK m. 295’teki sebeplerden birine dayanır. Bunlar ağır suç, bağışlayana veya ailesine karşı kanuni yükümlülüklere önemli aykırılık ve yüklemenin haklı sebep olmadan yerine getirilmemesidir. Sözleşme yanılma veya aldatmayla kurulmuşsa TBK m. 30, 36 ve 39 hükümleri ayrıca gündeme gelir. Hayvan geçici bakım için verilmişse ödünç veya saklama hükümleri uygulanır.

Hayvana kötü bakılması bağışlamanın geri alınması için yeterli mi?

Kanun kötü bakımı ayrı bir geri alma sebebi olarak saymaz. Sözleşmede bakım şartı yükleme olarak kararlaştırılmışsa ve bağışlanan bu yüklemeyi haklı sebep olmadan yerine getirmemişse geri alma mümkün olabilir. Kötü muamele şüphesinde ilgili mevzuata göre şikâyet yolu ayrıca açıktır.

Bağışlanan hayvanı geri almak için ne kadar süre var?

TBK m. 297’ye göre bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir. Bağışlayan bu süre içinde ölürse hak mirasçılarına geçer. Sebebi sağlığında öğrenemediyse mirasçılar ölümden başlayarak bir yıl içinde bu hakkı kullanabilir.

Yazılı sözleşme olmadan köpek geri alınır mı?

Elden bağışlama yazılı şekle bağlı değildir; bu yüzden yazılı sözleşme bulunmaması tek başına sonucu belirlemez. Ancak yükleme ya da geri verme kaydının varlığını, onu ileri süren kişi ispat eder. Mesajlar, tanıklar ve ödeme kayıtları bu ispatta kullanılabilir; senetle ispat sınırını aşan işlemlerde HMK m. 200 ve istisnaları gözetilir.

Hayvanı veren kişi köpeği kendisi gidip alabilir mi?

Mülkiyet bağışlanana geçmişse hayvanın rızası dışında alınması zilyetlik davasına ve koşulları varsa TCK m. 141 ya da m. 144 kapsamında suç tartışmasına yol açabilir. Geri verme talebi mahkeme yoluyla ileri sürülmeli, gerekirse ihtiyati tedbir istenmelidir.

Bu davada arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Bağışlamanın geri alınması ya da ödünç ilişkisinden doğan geri verme talebi, 6325 sayılı Kanunun 18/B maddesindeki dava şartı listesinde yer almaz. Birlikte malik olunan hayvan için ortaklığın giderilmesi davası ve tüketici mahkemesinin görevine giren uyuşmazlıklar ise ayrı kurallara tabidir.