Konişmento Kaybolursa Yük Nasıl Teslim Alınır? İptal Yolu ve Taşıyanın Riski

İthal edilen yük limana ulaşmış, ancak asıl konişmento kurye yolunda ya da bankalar arasında kaybolmuş olabilir. Konişmento kaybolursa alıcının ilk sorusu, yükün nasıl teslim alınacağıdır. Türk Ticaret Kanunu taşıyanı, yükü konişmentonun geri verilmesi karşılığında teslim etmekle yükümlü kılar. Senedi elinde tutmayan alıcı bu yüzden kendisini konişmento hamili olarak gösteremez. Taşıyan da zor bir seçimle karşı karşıyadır: konişmentosuz teslim, senedi sonradan ibraz eden hak sahibine karşı sorumluluk doğurabilir. Kanunun sunduğu çözüm, mahkemeden konişmento iptali istenmesi ve bu süreçte alınacak geçici önlemlerdir. Bu yazı konişmentonun türüne göre değişen yolları, görevli mahkemeyi, süreleri ve delilleri kanun metni üzerinden anlatıyor.

Son güncelleme: 20.10.2026 · Mevzuat kontrolü: 20.10.2026 tarihli mevzuat.gov.tr metinlerine göre yapıldı. Kontrol; TTK, TMK, TBK, HMK, Harçlar Kanunu ve Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu metinlerini kapsadı.

Konişmento Nedir, Kaybolması Neden Sorun Yaratır?

TTK m. 1228/1 konişmentoyu üç işlevle tanımlar. Konişmento, taşıma sözleşmesinin yapıldığını ispatlar ve eşyanın taşıyan tarafından teslim alındığını ya da gemiye yüklendiğini gösterir. Kayıp senet bakımından en önemli işlev üçüncüsüdür: taşıyan eşyayı ancak konişmentonun ibrazı karşılığında teslimle yükümlüdür. Kayıp senet sorununun kaynağı bu üçüncü işlevdir. Ayrıca kanun konişmentoyu kıymetli evrak olarak da düzenler. TTK m. 645’e göre kıymetli evraktaki hak, senetten ayrı olarak ileri sürülemez ve başkalarına devredilemez.

Ayrıca senet, taşınan eşyayı da temsil eder. TTK m. 1234’e göre eşya taşınmak üzere teslim alındıktan sonra senedin yetkili kişiye teslimi, TMK m. 957 ve 980’deki sonuçları doğurur. Ancak bu sonuç, birden çok nüshaya ilişkin m. 1235 hükümleri saklı kalmak şartıyla geçerlidir. TMK m. 980’e göre taşıyıcıya bırakılmış emtiayı temsil eden senedin teslimi, emtianın teslimi gibi sonuç doğurur. TMK m. 957 de bu senedin rehnedilmesiyle emtia üzerinde rehin hakkı doğacağını belirtir. Senedi kaybeden konişmento hamili bu nedenle bir kâğıdı değil, yükü talep etme imkânını kaybetme riskiyle karşılaşır. Bu kuralın metni TMK m. 980 emtiayı temsil eden kıymetli evrakın teslimi sayfasında yer alır.

Konişmento Kaybolursa İlk Soru: Nama mı, Emre mi, Hamile mi?

TTK m. 1228/3’e göre konişmento nama, emre veya hamile yazılı olarak düzenlenebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça senet, yükletenin istemi üzerine gönderilenin emrine ya da sadece emre olarak düzenlenir. Senedin türü, konişmento kaybolursa izlenecek yolu belirler. TTK m. 831/2, konişmentoyu cirosu kabil senetler arasında sayar. Aynı hükme göre iptal konusunda varant ve makbuz senedi dışındaki emre yazılı senetlere poliçe hükümleri uygulanır. Emre yazılı konişmentonun iptali bu yüzden poliçenin iptaline ilişkin TTK m. 757 ile 765 arasındaki hükümlere tabidir.

Nama yazılı senetler için TTK m. 657/1 ayrı bir kural koyar: aksine özel hükümler bulunmadıkça bunlar hamile yazılı senetlere ilişkin hükümlere göre iptal olunur. Öte yandan hamile yazılı senetlerin iptali TTK m. 661 ile 666 arasında düzenlenir. Konişmento kaybolursa senedin türü, eldeki fotokopiden ya da yükleme belgelerinden tespit edilmelidir. Cironun şekli ve hamilin hak sahipliği de emre yazılı konişmentoda poliçe hükümlerine tabidir (m. 831/2). Kambiyo senetlerindeki başvurmaya ilişkin hükümler bu sayımda yer almaz. TTK m. 831/3 de bu hükümlerin, kanunda açık hüküm olmadıkça birinci fıkradaki senetlere uygulanmayacağını belirtir. Bu nedenle konişmentoyu ciro edenlere poliçedeki gibi başvurulabileceği varsayılmamalıdır.

Nüshalardan Biri Kaybolduysa Teslim Nasıl Olur?

TTK m. 1228/2’ye göre yükleme konişmentosu, yükletenin istediği sayıda nüsha olarak düzenlenir. TTK m. 1228/4’e göre bütün nüshalar aynı metni içerir ve her birinde kaç nüsha düzenlendiği gösterilir. TTK m. 1230/1’e göre meşru konişmento hamili eşyayı teslim almaya yetkilidir. Senet birden çok nüsha olarak düzenlenmişse eşya, tek nüshanın meşru hamiline teslim edilir (m. 1230/2). Nüshalardan biri kaybolmuş ama diğeri alıcının elindeyse, varma limanında teslim için iptal kararı beklemek gerekmeyebilir. Buna karşılık gemi varma limanına ulaşmadan teslim istenirse durum farklıdır. Emre yazılı konişmentoda bu hâlde bütün nüshaların kaptana geri verilmesi gerekir (m. 1232/1-2).

Bu durum riski tümüyle ortadan kaldırmaz. TTK m. 1235/1’e göre emre yazılı konişmentonun bir nüshasının hamili, kendisinden önce başka nüshayla eşyayı teslim alan kişiye karşı bu nüshanın sonuçlarını ileri süremez. Örneğin kayıp nüsha başkasının eline geçer ve önce ibraz edilirse yük o kişiye teslim edilebilir. Birden çok meşru hamil aynı zamanda başvurursa TTK m. 1231 uygulanır. Kaptan hepsinin istemini reddeder, eşyayı umumi ambara ya da başka güvenli bir yere tevdi eder ve sebeplerini hamillere bildirir. Teslimden önce birden çok hamil birbirine zıt haklar ileri sürerse m. 1235/2 uygulanır. Bu hâlde nüshaları çeşitli kişilere devreden ortak cirantanın, teslim almaya yetkili kılacak şekilde ilk önce ciro ve teslim ettiği nüshanın hamili tercih olunur. Kaybolan nüsha için de iptal yolunun ayrıca değerlendirilmesi bu nedenle önem taşır.

Konişmento Kaybolursa Taşıyan Yükü Teslim Eder mi?

Genel kural TTK m. 1236’da yer alır. Eşya, konişmento nüshasının teslim alındığına ilişkin şerh düşülerek geri verilmesi karşılığında teslim edilir. TTK m. 1228/1 de taşıyanın teslim borcunu konişmentonun ibrazına bağlar. Bu nedenle alıcı ticari kimliğini ya da faturasını gösterse bile taşıyan, senet ibraz edilmeden teslim etmekle yükümlü tutulamaz. Taşıyandan teslim talebi, kanundaki bu ibraz kuralıyla karşılaşır.

Emre yazılı olmayan konişmento için kanunda bir istisna bulunur. TTK m. 1232/4’e göre yükleten ve konişmentoda adı yazılı gönderilen muvafakat ederse, hiçbir nüsha ibraz edilmese bile eşya geri verilir veya teslim olunur. Bütün nüshalar geri verilmemişse taşıyan, doğabilecek zararlar için önce teminat gösterilmesini isteyebilir. Ancak hüküm, yükletenin talimatını düzenleyen madde içinde yer alır ve emre yazılı konişmentoya uygulanmaz. Senet emre yazılıysa kaptan, yükletenin teslim talimatını bütün nüshalar geri verilmedikçe yerine getirmez (m. 1232/1). Hükmün tam metni TTK m. 1232 yükletenin talimatı ve konişmento nüshaları sayfasında okunabilir.

Konişmentosuz Teslimin Taşıyan ve Hamil İçin Riski

Taşıyan konişmentosuz teslim yaparsa, senedi sonradan ibraz eden meşru hamille karşılaşabilir. TTK m. 1232/3, kaptanın bu maddedeki kurallara aykırı davranması hâlinde taşıyanın meşru hamile karşı sorumlu kalmaya devam ettiğini belirtir. Yanlış kişiye teslimden doğan sorumluluğun hangi hükme dayandığı ve sorumluluk sınırlarının uygulanıp uygulanmayacağı konusunda kanun ayrı bir hüküm içermez. Bu nokta somut olaya göre değerlendirilir. Sürenin kaçırılmaması için m. 1188 ve 1246’daki bir yıllık sürelerden önce dolanın esas alınması güvenli olur. Öte yandan risk yalnız taşıyan için değildir. TMK m. 980’e göre senedi iyiniyetle edinen kişi ile emtiayı iyiniyetle eline geçiren kişi arasındaki uyuşmazlıkta emtiayı teslim alan tercih olunur. Senedi elinde tutan konişmento hamili de yükü önceden almış iyiniyetli kişi karşısında zayıf kalabilir. Konişmentosuz teslim bu yüzden iki taraf için de ayrı bir risk kaynağıdır.

Teminat Karşılığı Teslim Anlaşması

Taraflar, konişmento ibraz edilmeden teslim için alıcının taşıyana tazmin taahhüdü ya da banka teminatı vermesi konusunda anlaşabilir. Bu taahhütlerin içeriği ve tutarı tarafların anlaşmasına bağlıdır. TTK, emre yazılı konişmento için konişmentosuz teslimi teminata bağlayan genel bir usul düzenlemez. Kanunda teminat, yukarıdaki m. 1232/4 ile iptal sürecindeki m. 765 bakımından öngörülür. Teminat karşılığı konişmentosuz teslim bu nedenle taşıyanın kanuni borcu değil, tarafların iradesine bağlı bir çözümdür. Böyle bir taahhüt veren alıcı, sorumluluğunun süresini ve kapsamını taahhüt metninden izlemelidir.

Konişmento Kaybolursa Yük Limanda Beklerken Ne Olur?

İptal süreci aylar sürebilir ve yük bu sürede limanda bekler. Boşaltmaya ilişkin TTK m. 1174/2, gönderilenin eşyayı teslim almaktan kaçınması ya da bulunamaması hâlini düzenler. Bu hâlde taşıyan, gönderilene haber verdikten sonra TBK m. 107 ile 109 arasındaki hakları kullanabilir ve durumu taşıtana bildirir. Senedi kaybolan gönderilenin yükü teslim alamaması bu hükmün kapsamında değerlendirilebilir. Bu hükümler alacaklının temerrüdünde tevdi ve satış yollarını düzenler. Ayrıca TBK m. 111, alacağın kime ait olduğunda duraksama sebebiyle ifa edilemeyen borçta tevdi imkânı tanır. Kayıp senet nedeniyle hak sahibinin belirsizleştiği durumda bu hükmün uygulanması gündeme gelebilir. TTK m. 1201’e göre taşıyan, navlun sözleşmesinden doğan alacakları için eşya üzerinde hapis hakkına da sahiptir. Bu hak, eşya taşıyanın zilyetliğinde bulunduğu sürece devam eder; teslimden sonraki kullanımı ise kanundaki otuz günlük süre ve şartlara bağlıdır. Bekleme süresinde doğan sürastarya, konteyner demurajı ve ardiye giderleri ayrı bir yazının konusudur.

Konişmento Kaybolursa İptal Yolu: Emre Yazılı Konişmento

TTK m. 651/1’e göre kıymetli evrak zayi olduğunda mahkeme iptaline karar verebilir. Senedin zayi olduğu ya da zıyaın ortaya çıktığı anda senet üzerinde hak sahibi olan kişi iptal isteyebilir (m. 651/2). Senet bankalar arasında kaybolduysa, kayıp anında senedin kimin elinde ve kimin adına olduğu ciro zincirinden belirlenmelidir. İptali bu kişi ister; alıcı her durumda başvuru sahibi olmayabilir. Hükmün metni TTK m. 651 kıymetli evrakın iptal kararı şartları sayfasında yer alır. Emre yazılı konişmentoda iptalin usulü, m. 831/2’nin göndermesiyle poliçe hükümlerinden okunur. TTK m. 759’a göre senedi eline geçirenin bilinmediği hâlde iptal istenebilir. İsteyen kişi, senedin elindeyken zıyaa uğradığını inandırıcı biçimde gösteren delilleri sunar. Ayrıca senedin bir suretini ibraz eder ya da esas içeriği hakkında bilgi verir.

Senedi eline geçiren kişi biliniyorsa yol değişir. TTK m. 758’e göre mahkeme, dilekçe sahibine iade davası açması için uygun bir süre verir. Bu sürede dava açılmazsa mahkeme ödeme yasağını kaldırır. Örneğin konişmento bir aracı kurumda kalmış ve iade edilmiyorsa, iptal yerine o kişiye karşı iade davası gündeme gelir. Kıymetli evrak iptalinin genel şartları çek ve diğer kıymetli evrakların iptali yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Önleyici Önlem: Teslim Yasağı

TTK m. 757/1’e göre iradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, muhatabın poliçeyi ödemekten menedilmesini isteyebilir. Mahkeme ödemeyi meneden kararında, muhataba vade gelince bedeli tevdi etme izni verir ve tevdi yerini gösterir (m. 757/2). Oysa konişmentoda ödenecek bir bedel değil, teslim edilecek bir yük vardır. Kanun, konişmentoda taşıyana yönelik bir teslim yasağı için ayrı bir hüküm içermez. Hükmün taşıyanın yükü teslim etmekten menedilmesi biçiminde uygulanıp uygulanmayacağı somut olaya göre değerlendirilir. Böyle bir karar, kayıp senedi ele geçiren kişinin yükü teslim almasını engellemeye yöneliktir. Mahkeme, iptal kararından önce teminat karşılığı ödeme yükümü de getirebilir (m. 765/1). Bu teminat, senedi iyiniyetle iktisap eden kişinin uğrayabileceği zarara karşılık oluşturur (m. 765/2).

İlan, Getirme Süresi ve İptal Kararı

Mahkeme dilekçe sahibinin açıklamalarını inandırıcı bulursa, ilan yoluyla senedi eline geçireni senedi belirli bir sürede getirmeye davet eder (m. 760). Aksi hâlde iptal kararı verileceği de ilanda ihtar edilir. TTK m. 761/1’e göre getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır. İlan, TTK m. 35’te yazılı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesinde üç defa yapılır (m. 762/1). Senet bu süre içinde sunulursa mahkeme, dilekçe sahibine iade davası için süre verir (m. 763). Süre içinde sunulmazsa senedin iptaline karar verilir (m. 764/1). Kanun sürenin başlangıcını vadesi gelen poliçede birinci ilan gününe, vadesi gelmeyen poliçede vadenin gelmesine bağlar (m. 761/3). Ancak konişmentoda vadenin nasıl belirleneceğine ilişkin ayrı bir hüküm yoktur. Sürenin başlangıcı ilan metninden izlenmeli, tereddüt varsa birinci ilan günü esas alınmalıdır.

Nama veya Hamile Yazılı Konişmentonun İptali

Nama yazılı konişmento, TTK m. 657/1 uyarınca hamile yazılı senetlere ilişkin hükümlere göre iptal olunur. Hamile yazılı senetlerde iptal kararı, hak sahibinin istemi üzerine mahkemece verilir (m. 661/1). Dilekçe sahibinin senedin zilyedi olduğu ve onu zayi ettiği iddiası mahkemece inandırıcı bulunmalıdır (m. 661/3). Mahkeme istem üzerine borçluyu, aksine davranırsa iki defa ödemek zorunda kalacağını ihtar ederek ödemekten yasaklar (m. 662/1). Belli olmayan hamil, ilanla senedi ibraza çağrılır. Bu süre en az altı aydır ve ilk ilan gününden itibaren işler (m. 663). İlan aynı gazetede üç defa yapılır (m. 664/1). Senet ibraz edilmezse mahkeme iptale karar verir ya da gerekli görürse başka önlemler alır (m. 666/1).

TTK m. 657/2 borçluya, senette ilan sayısını azaltarak ya da süreleri kısaltarak daha basit bir iptal usulü öngörme imkânı tanır. Nama yazılı konişmentoda taşıyanın böyle bir kayıt koyup koymadığına senedin metninden bakılmalıdır. Ayrıca bu tür senette m. 1232/4’teki muvafakat yolu da iptale gerek bırakmayabilir. Yükleten ile adı yazılı gönderilen muvafakat ederse eşya senetsiz teslim olunur; taşıyan bundan önce teminat isteyebilir.

Konişmento Türlerine Göre Karşılaştırma

İptal Kararından Sonra Yük Nasıl İstenir?

TTK m. 652/1’e göre iptal kararı üzerine hak sahibi hakkını senetsiz olarak da ileri sürebilir ya da yeni bir senet düzenlenmesini isteyebilir. Hamile yazılı senetlerde m. 666/3, dilekçe sahibine gideri kendisine ait olmak üzere yeni senet ya da muaccel borcun ifasını isteme hakkı verir. Poliçe hükümlerinde m. 764/2, iptal kararına rağmen dilekçe sahibinin kabul edene karşı poliçeden doğan istemini ileri sürebileceğini belirtir. Ancak kanun, iptal kararından sonra senetsiz teslim istemini konişmentoya özgü olarak ayrıca düzenlemez. Hak sahibinin bu kararla taşıyandan yükün teslimini nasıl isteyeceği somut olaya göre değerlendirilir. Taşıyan teslimden kaçınırsa, teslim ya da tazminat istemi taşıyana karşı ayrıca dava konusu yapılabilir.

Konişmento Kaybolursa Hangi Mahkemeye Başvurulur?

Konişmento iptali talebinde önce işin niteliği belirlenmelidir. HMK m. 382/2-e-6, kıymetli evrakın iptalini ticaret hukukundaki çekişmesiz yargı işleri arasında sayar. HMK m. 383’e göre çekişmesiz yargıda görevli mahkeme, aksine düzenleme bulunmadıkça sulh hukuk mahkemesidir. Ancak TTK burada aksine bir düzenleme içerir. TTK m. 4/1’e göre bu Kanunda öngörülen hususlardan doğan çekişmesiz yargı işleri, tarafların tacir olup olmadığına bakılmaksızın ticari niteliktedir. TTK m. 5/1, bu işlere asliye ticaret mahkemesinin bakacağını belirtir. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı gerektirmez; asliye hukuk mahkemesi işe devam eder (m. 5/4).

Yetki bakımından senedin türü yine belirleyicidir. TTK m. 757/1, emre yazılı senette ödeme yerindeki ya da hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesini gösterir. Hamile ve nama yazılı senette m. 661/2, borçlunun yerleşim yeri asliye ticaret mahkemesini yetkili kılar. Konişmentoda teslim borcu altındaki kişi taşıyandır. Kanun, poliçedeki ödeme yeri ölçütünün konişmentoda nasıl anlaşılacağına ilişkin ayrı bir hüküm içermez. Yetki konusunda tereddüt varsa başvurudan önce bu nokta ayrıca değerlendirilmelidir. Taşıyan yurt dışında yerleşikse Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi ayrıca incelenmelidir. Ayrıca konişmentodaki yetki ve hukuk seçimi şartı da sonucu değiştirebilir. TTK m. 5/2, HSK’ya asliye ticaret mahkemelerinden birini deniz ticaretine ilişkin davalarla görevlendirme yetkisi verir. Böyle bir ihtisas mahkemesi bulunan yerlerde başvurunun o mahkemeye yapılması gündeme gelir. Taşıyana karşı teslim ya da tazminat davası ise ticari dava olarak asliye ticaret mahkemesinde görülür. Bu davada yetki, HMK’nın genel ve özel yetki kurallarına göre belirlenir.

Arabuluculuk Dava Şartı mı?

TTK m. 5/A/1’e göre ticari davalardan konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında arabulucuya başvuru dava şartıdır. Konişmento iptali bir para alacağı değil, çekişmesiz yargı işidir. Bu nedenle iptal talebi için arabulucuya başvurulması aranmaz. Taşıyandan yükün aynen teslimini isteyen davanın konusu da bir miktar para değildir; bu dava hükmün kapsamı dışında kalır. Buna karşılık taşıyandan yanlış teslim nedeniyle tazminat istenecekse, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. 6325 sayılı Kanun m. 18/A/15’e göre arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.

Dava Kime Karşı Açılır?

İptal talebi çekişmesiz yargı işidir ve belirli bir davalıya yöneltilmez. Senedi eline geçiren kişi biliniyorsa, m. 758 ve 763 uyarınca iade davası o kişiye karşı açılır. Yükün teslimi ya da tazminat istemi ise taşıyana yöneltilir. TTK m. 1238/1’e göre konişmentoyu taşıyan sıfatıyla imzalayan ya da senet kendi ad ve hesabına imzalanan kişi taşıyan sayılır. Konişmentoda taşıyanın adı veya ticaret unvanı ile işletme merkezi gösterilmemişse donatan taşıyan sayılır (m. 1238/2). Donatan, hamilin açık istemi üzerine taşıyanı bildirip belgelendirirse bu sonuçtan kurtulur. Senedi kaptan ya da başka bir temsilci düzenlemişse temsilci de aynı şartlarla donatanla birlikte taşıyan sayılabilir (m. 1238/3). Öte yandan limandaki acente ya da taşıma işleri komisyoncusu her durumda taşıyan değildir. Komisyoncunun sorumluluğu TTK m. 917 ve devamındaki ayrı hükümlere bağlıdır.

Konişmento Kaybolursa Talepler ve Dayanakları

Süreler: Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve Adli Tatil

Konişmento kaybolursa üç ayrı süre türü gündeme gelir ve bunlar birbirine karıştırılmamalıdır. Birincisi iptal sürecindeki sürelerdir: emre yazılı senette getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır (m. 761/1). İbraz süresi ise nama ve hamile yazılı senette en az altı aydır (m. 663). İkincisi zamanaşımıdır. TTK m. 1246/1’e göre navlun sözleşmelerinden veya konişmentodan doğan bütün alacaklar bir yılda zamanaşımına uğrar. Bu süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (m. 1246/2). Hükmün metni TTK m. 1246 deniz yoluyla taşımada zamanaşımı sayfasındadır.

Üçüncüsü hak düşürücü süredir. TTK m. 1188/1’e göre eşyanın zıyaı, hasarı ya da geç tesliminden doğan tazminat istemleri, bir yıl içinde yargı yoluna başvurulmazsa düşer. Bu süre, taşıyanın eşyayı teslim ettiği tarihten işler; eşya hiç teslim edilmemişse başlangıç, teslimin gerektiği tarihtir (m. 1188/2). Süre, dava sebebi doğduktan sonra yapılacak anlaşmayla uzatılabilir (m. 1188/4). İptal süreci uzarsa bu bir yıllık süreler dolabilir. İptal başvurusu taşıyana karşı açılmış bir dava değildir. Dolayısıyla bu başvurunun m. 1188 ve 1246’daki süreleri durdurduğuna güvenilmemelidir. Süre dolmadan taşıyanla uzatma anlaşması (m. 1188/4), arabulucuya başvuru ya da dava yolu değerlendirilmelidir.

HMK m. 103/1-d, kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işlerini adli tatilde görülen işler arasında sayar. Geçici hukuki koruma talepleri de adli tatilde görülür (m. 103/1-a). Tazminat davası ise bu listede yer almaz. HMK m. 104’teki bir haftalık uzama, adli tatile tabi dava ve işlerde HMK’nın tayin ettiği süreler içindir. İptal işi adli tatilde görülen işlerdendir. Bu nedenle mahkemenin iade davası için verdiği sürenin tatil döneminde de işlediği esas alınmalıdır. Kanun metnine göre bu süreye HMK m. 104’teki uzama uygulanmaz. TTK m. 1188’deki hak düşürücü sürenin hesabında bu uzamaya güvenilmemelidir. Adli tatilde görülen işlerin listesi HMK m. 103 adli tatilde görülecek dava ve işler sayfasında yer alır.

Konişmento Kaybolursa Geçici Koruma: Teslim Yasağı, Tedbir ve Delil Tespiti

Özel hüküm önce gelir. Kayıp senede özgü geçici koruma, emre yazılı konişmentoda m. 757’deki önleyici önlem, nama ve hamile yazılıda m. 662’deki ödeme yasağıdır. Bu önlemler iptal başvurusuyla birlikte istenebilir. Öte yandan genel ihtiyati tedbir için HMK m. 389/1’in şartları aranır. Mevcut durumdaki bir değişme hakkın elde edilmesini önemli ölçüde zorlaştıracak ya da gecikme ciddi bir zarar doğuracak olmalıdır. HMK m. 389/2’ye göre bu hüküm, niteliğine uygun düştüğü ölçüde çekişmesiz yargı işlerinde de uygulanır.

Yük limanda beklerken bozulma ya da hasar ihtimali varsa HMK m. 400 uyarınca delil tespiti istenebilir. Navlun sözleşmesinde boşaltma limanında malların durumunun ekspere tespit ettirilmesi, HMK m. 382/2-e-11’de çekişmesiz yargı işi olarak da sayılır. Yük hasarının bildirimi ve hasar davasının süreleri ayrı bir yazının konusudur. Taşıyandan alınacak tazminat için ihtiyati haciz ise para alacağının varlığına bağlıdır. Genel şartlar ihtiyati haciz şartları, itiraz ve süreler yazısında anlatılmıştır. Gemi üzerine ihtiyati haciz TTK’da ayrıca düzenlenir ve başka bir yazının konusudur. TTK m. 5/A dava şartını davalar için arar; geçici koruma talepleri hükümde sayılan davalar arasında yer almaz.

Konişmento Kaybolursa Hangi Deliller Kullanılır?

Konişmento kaybolursa iptal başvurusunda ilk ispat konusu, senedin dilekçe sahibinin elindeyken kaybolduğudur. TTK m. 759/2 bunun için inandırıcı delil ile senedin suretini ya da esas içeriğine ilişkin bilgiyi ister. Senedin fotokopisi veya taranmış örneği, ciro zincirini gösteren kayıtlar ve kurye gönderim belgeleri bu amaçla kullanılabilir. Kaybın fark edildiği tarihteki yazışmalar ve kayıp tutanağı da zaman yönünden önem taşır. TTK m. 1228/5’e göre yükleten, istem üzerine kendisinin imzaladığı bir kopyayı taşıyana vermek zorundadır. Bu kopya da senedin içeriği hakkında bilgi kaynağı olabilir. HMK m. 199, elektronik ortamdaki verileri de belge sayar.

Belgelerin ispat gücü birbirinden farklıdır. TTK m. 1237/1’e göre taşıyan ile konişmento hamili arasındaki hukuki ilişkilerde konişmento esas alınır. Yük manifestosu, navlun faturası ve rezervasyon yazışmaları ise yükün kimliğini ve yolculuğu destekleyen belgeler olarak değerlendirilebilir. Konişmentodan başka denizde taşıma senetleri için TTK m. 1242, aksi ispatlanabilen bir karine öngörür. Öte yandan teknik bir soru ortaya çıkarsa mahkeme bilirkişiye başvurabilir. Bilirkişi teknik görüş verir; senedin türü ve hak sahipliği gibi hukuki nitelendirmeler mahkemeye aittir.

Harç ve Dava Değeri

Harçlar Kanunu m. 15’e göre yargı harçları, değer ölçüsüne göre nispi, işlemin niteliğine göre maktu esas üzerinden alınır. Konişmento iptali, konusu bir para alacağı olmayan çekişmesiz yargı işidir. Bu talebin harcı, Harçlar Kanununa bağlı (1) sayılı tarifedeki ilgili kaleme göre belirlenir. Hangi kalemin uygulanacağı ve güncel tutar başvuru sırasında kontrol edilmelidir. Buna karşılık taşıyana karşı tazminat davası bir miktar paraya ilişkindir ve değer üzerinden nispi harca tabi olur. Kanunun 16. maddesine göre değer tayini mümkün olan hâllerde dava dilekçesinde değer gösterilmesi zorunludur. Ayrıca ilan giderlerinin de maliyete eklenmesi gerekebilir. Bu yazıda harç ve gider tutarı verilmemiştir.

Elektronik Konişmento ve Diğer Taşıma Senetleri

TTK m. 1526/2’ye göre konişmentonun imzası elle, faksimile baskı ya da mekanik veya elektronik herhangi bir araçla atılabilir. Düzenlendikleri ülke kanunlarının izin verdiği ölçüde kayıtlar elektronik araçlarla oluşturulabilir ve gönderilebilir. Elektronik bir kaydın kâğıt konişmento gibi kıymetli evrak sayılıp sayılmayacağı ise kullanılan sistemin ve sözleşmenin yapısına bağlıdır. Bu yazıda konişmento kaybolursa uygulanacak iptal kuralları kâğıt üzerindeki senede göre anlatılmıştır. Konişmento niteliği taşımayan taşıma senetlerinde teslim, m. 1228/1’deki ibraz kuralına değil sözleşme şartlarına göre belirlenebilir. Böyle bir senedin kaybı iptal gerektirmeyebilir; sonuç senedin metnine göre değerlendirilir. Deniz ticaretine ilişkin hükümlerin tamamı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu resmî metni içinde yer alır. Teknelerin devri ve sicil kaydı gibi deniz hukukunun başka bir yönü tekne satışı nasıl yapılır yazısında ele alınmıştır.

Sonuç

Konişmento kaybolursa yükün teslimi, kanunun ibraz kuralı nedeniyle güçleşir. Taşıyan eşyayı konişmentonun geri verilmesi karşılığında teslim eder (m. 1228/1, 1236). Alıcının ilk işi senedin türünü ve elde başka nüsha olup olmadığını belirlemektir. Elde meşru bir nüsha varsa varma limanında teslim o nüshayla istenebilir; kayıp nüshanın başkasına geçme riski ise sürer.

Emre yazılı konişmentonun iptali, m. 831/2 yoluyla poliçe hükümlerine tabidir; getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır. Nama ve hamile yazılı senette m. 661 ve devamı uygulanır; ibraz süresi en az altı aydır. Kıymetli evrak iptali çekişmesiz yargı işidir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür; bu mahkemenin bulunmadığı yerde asliye hukuk mahkemesi işe devam eder. İptal talebi arabuluculuk dava şartına tabi değildir. Taşıyana karşı tazminat davasında ise arabulucuya başvuru dava şartıdır. Konişmentosuz teslim taşıyan için, kayıp senet de konişmento hamili için risk taşır. Konişmentodan doğan alacaklarda bir yıllık zamanaşımı ve zıya hâlinde bir yıllık hak düşürücü süre birlikte izlenmelidir; iptal başvurusunun bu süreleri durdurduğuna güvenilmemelidir. Teminat karşılığı teslim kanuni bir zorunluluk değil, taraf iradesine bağlı bir çözümdür.

Sık Sorulan Sorular

Konişmento kaybolursa yük teslim alınabilir mi?

Taşıyan kural olarak yükü konişmentonun geri verilmesi karşılığında teslim eder (TTK m. 1236). Elde başka bir asıl nüsha varsa varma limanında teslim o nüshayla istenebilir. Hiç nüsha yoksa iptal kararı alınması ya da taşıyanla teminat karşılığı teslim konusunda anlaşılması gerekebilir. Emre yazılı olmayan senette yükleten ile adı yazılı gönderilenin muvafakatiyle teslim de mümkündür (m. 1232/4).

Konişmento iptali hangi mahkemeden istenir?

Kıymetli evrakın iptali çekişmesiz yargı işidir (HMK m. 382/2-e-6). TTK m. 4 ve 5 uyarınca bu iş asliye ticaret mahkemesinde görülür. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi işe devam eder (m. 5/4). Yetkili yer, emre yazılı konişmentoda m. 757 hükmüne, diğer türlerde m. 661/2 hükmüne göre belirlenir. Deniz ticareti ihtisas mahkemesi bulunan yerlerde başvurunun o mahkemeye yapılması gündeme gelir.

Konişmento iptali ne kadar sürer?

Kanun toplam bir süre vermez, ilan süresini belirler. Emre yazılı senette getirme süresi en az üç ay, en çok bir yıldır (m. 761/1). Nama ve hamile yazılı senette ibraz süresi en az altı aydır ve ilk ilandan işler (m. 663). Senet bu sürede ortaya çıkarsa iade davası süreci başlar.

Taşıyan yükü konişmentosuz teslim ederse sorumlu olur mu?

Taşıyan, eşyayı konişmentonun geri verilmesi karşılığında teslim etmekle yükümlüdür (TTK m. 1228/1, 1236). TTK m. 1232/3, kaptanın bu maddedeki kurallara aykırı davranması hâlinde taşıyanın meşru hamile karşı sorumlu kalacağını belirtir. Sorumluluğun dayanağı, kapsamı ve uygulanacak süreler somut olaya göre değerlendirilir. Sürenin kaçırılmaması için m. 1188 ve 1246’daki bir yıllık sürelerden hangisi önce doluyorsa o esas alınmalıdır. Taşıyanın konişmentosuz teslimde teminat istemesi bu riskle bağlantılıdır.

Konişmento kaybında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

İptal talebi para alacağı değil çekişmesiz yargı işi olduğundan TTK m. 5/A kapsamında değildir. Yükün aynen teslimi davası da bir miktar paraya ilişkin değildir. Taşıyandan tazminat istenecekse, dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır.