Açıklama

TDN Madde 13, hekimin teşhis ve tedavi sorumluluğunun normatif sınırlarını çizen temel bir hükümdür. Hekim, ilmi gereklere uygun tanı koyar ve gereken tedaviyi uygular; tedavinin mutlak surette iyileşmeyle sonuçlanmaması salt bu nedenle deontoloji ihlali oluşturmaz. Öte yandan aldatıcı nitelikte tanı ve tedavi kesinlikle yasaktır; hastanın rızası olsa dahi akli veya bedensel direncini azaltacak uygulamalar yapılamaz. 1219 sayılı Kanun’un öngördüğü mesleki özen yükümlülüğü, bu maddede sonuç sorumluluğunu değil süreç sorumluluğunu esas alan bir standart olarak somutlaşmaktadır. 6023 sayılı TTB Kanunu’nun disiplin düzenlemeleriyle birlikte değerlendirildiğinde madde, hangi hekimin deontoloji ihlali kapsamında sorumlu tutulabileceğini belirleyen temel ölçüt işlevi görmektedir.

Bu madde, hekim sorumluluğunu sonuç garantisi değil özen yükümlülüğü olarak tanımlar; böylece tıbbın doğasındaki belirsizliği ve her hastanın farklı yanıt kapasitesini gözetir. Bilimsel temeli olmayan ya da hastayı yanıltan yöntemler ise rızayı geçersiz kılar ve hem etik hem hukuki yaptırımı beraberinde getirir. Tanı aşamasında yeterli fizik muayene yapılması, gerekli laboratuvar ve görüntüleme tetkiklerinin istenilmesi, tedavi seçenekleri hakkında hastanın bilgilendirilmesi ve klinik kararların tıbbi kayıtlara işlenmesi, bu maddenin gerektirdiği somut yükümlülükler arasındadır. Bilgilendirilmiş onam formu, aldatıcılık iddialarına karşı hekimi koruyan önemli bir belgedir. Bunun yanı sıra teşhis sürecinde ikinci görüş talep eden hastanın bu hakkına saygı gösterilmesi ve gerektiğinde konsültasyona yönlendirilmesi de bu maddenin öngördüğü özen standardının bir parçasıdır.

Nizamnamenin 13. maddesi, tıbbi uygulama hatası ile kasıtlı kötü uygulama arasındaki sınırı belirlemek bakımından kritik önem taşımaktadır. Güncel tıp bilgisiyle uyumlu bir özen standardıyla hareket ettiği hâlde olumsuz sonuçla karşılaşan hekim, deontoloji ihlali nedeniyle sorumlu tutulamaz. Ancak aldatıcı ya da sahte uygulama kanıtlandığında Haysiyet Divanı kınamadan meslekten geçici veya sürekli uzaklaştırmaya uzanan yaptırımlar uygulayabilmekte; ölüm ya da kalıcı zarar koşullarında hukuki tazminat davası ve cezai kovuşturma yolları da ayrıca açık kalmaktadır. Bu ayrım hasta hakları mevzuatındaki sorumluluk düzenlemeleriyle de tam uyum içindedir ve hekimi gereksiz savunmacı tıp uygulamasına sürüklenmekten koruyan önemli bir etik güvence işlevi görür.