Açıklama

TDN Madde 3, acil yardım yükümlülüğünü düzenleyen temel etik ve hukuki normdur. Her tabip, uzmanlık alanı ve görev tanımı ne olursa olsun, gerekli bakımın sağlanamadığı acil vakalarda ilk yardımı yapmakla yükümlüdür; mücbir sebep bu yükümlülüğü ortadan kaldıran tek meşru istisnayı oluşturur. Diş tabipleri için benzer yükümlülük kendi sahaları bakımından aynı şekilde öngörülmüştür. 1219 sayılı Kanun’un insan hayatına öncelik tanıyan temel ruhundan beslenen bu madde, hekimliğin salt sözleşmesel bir hizmet değil, kamusal güven ilişkisi olduğunu somut bir davranış kuralıyla tescil eder. Aciliyetin varlığı, tüm meslek dışı gerekçeleri ve kişisel çekinceleri geçersiz kılar; bu nedenle madde meslek içindeki en mutlak yükümlülüklerden birini içermektedir.

Acil yardım yükümlülüğü yalnızca mesleki bir deontoloji gereği değil, aynı zamanda pozitif hukuktan kaynaklanan bir hukuki sorumluluktur. Hekim, mücbir sebep olmaksızın acil bir hastaya yardımı reddederse 6023 sayılı TTB Kanunu kapsamındaki disiplin yaptırımlarına ek olarak Türk Ceza Kanunu’nun terk ve ihmal hükümleri çerçevesinde cezai sorumlulukla karşılaşabilir. Madde, 18. madde ile birlikte değerlendirildiğinde reddedilebilen ve reddedilemeyen hizmetler arasındaki sınırı belirgin kılmaktadır. Aciliyetin tespitinde hekimin o andaki koşulları nesnel ve makul bir ölçütle değerlendirmesi beklenmekte; bu değerlendirme sürecinin hasta kayıtlarına işlenmesi hukuki güvence sağlamaktadır. Hastanın acil servise taşınması ya da uzman çağrılması gibi yönlendirme tedbirleri de ilk yardım kapsamında değerlendirilmekte; hekimin müdahalesi bu organizasyonu sağlamayı da içermektedir.

Nizamnamenin 3. maddesi kapsamında açılan disiplin davalarında Haysiyet Divanları, hekimin müdahale etmemesinin gerekçesini ve aciliyetin değerlendirilme biçimini ayrıntılı biçimde incelemektedir. Yardım reddi kararının nesnel tıbbi kriterlere dayandırılamaması ve bu durumun kayıt altına alınmamış olması, disiplin sorumluluğunu somutlaştıran en önemli etkendir. Yaptırımlar uyarı ve kınamadan başlayıp ağır vakalarda meslekten geçici uzaklaştırmaya kadar uzanabilmekte; müdahale eksikliğinin hayatı tehdit eden sonuçlara yol açtığı durumlarda hukuki ve cezai sorumluluk yolları da açık kalmaktadır. Pratisyen ya da uzman her hekim, aciliyet kriterlerine ilişkin güncel bilgisini korumakla ve yardım reddi kararını somut, belgelenmiş gerekçelere dayandırmakla etik olarak yükümlüdür.