TBK 204. Madde

Mirasın paylaşılması ve rehinli taşınmazların devri konusundaki borcun üstlenilmesine ilişkin özel hükümler saklıdır.

TBK 204. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 181 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 203 üncü maddesinde, özel hükümlerin saklılığı düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 181 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “VII. Taksim hâlinde ve gayrimenkulün satımı hâlinde” şeklindeki ibare, maddenin içeriğine daha uygun olduğu göz önünde tutularak, Tasarıda “H. Özel hükümlerin saklılığı” şeklinde değiştirilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

ÜÇÜNCÜ AYIRIM

Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma

Tasarının 204 üncü maddesiyle başlayan Üçüncü Ayırımında, 818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “Sözleşmenin Devri ve Sözleşmeye Katılma” iki madde hâlinde düzenlenmiştir.

Gerçekten, bazı hukuk düzenlerinde, meselâ İtalyan Medenî Kanununun 1406 ilâ 1410 uncu maddelerinde de, bu kurumlara yer verildiği görülmektedir. Türk öğreti ve uygulamasında, sözleşmenin devri ve sözleşmeye katılma açıkça kabul edilmiştir. Hattâ bazı kanunlarda, meselâ 2886 sayılı Devlet İhale Kanununun 66 ncı maddesi ile 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 16 ncı maddesinde, sözleşmenin devri düzenlenmiştir. Bu durum karşısında, temel bir kanun olan Türk Borçlar Kanununda da aynı kurumların düzenlenmesi zorunlu görülmüştür. İsviçre ve Alman hukukunda da, bu konuda yasal bir düzenleme mevcut olmamakla birlikte, sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde, sözleşmenin devrinin ve sözleşmeye katılmanın geçerli olduğu kabul edilmektedir.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 204. maddesi, borcun üstlenilmesine ilişkin genel hükümlerin bazı özel düzenlemelere tâbi olduğu durumları belirten atıf niteliğinde bir hükümdür. Bu kısa madde, iki özel borç üstlenme durumunu işaret ederek bunlara özgü kanun hükümlerinin öncelikli uygulanacağını göstermektedir. 818 sayılı Kanun’un 181. maddesini karşılamaktadır.

Madde, mirasın paylaşılması ve rehinli taşınmazların devri konusundaki borcun üstlenilmesine ilişkin özel hükümlerin saklı olduğunu belirtmektedir. Bu hüküm, lex specialis (özel kanun) ilkesinin somut uygulamasıdır. TBK m. 194-200’deki genel üstlenme hükümleri bu özel alanlarda uygulanmaz; bunun yerine ilgili özel kanun hükümleri devreye girer.

Mirasın paylaşılması sürecinde borçların üstlenilmesi özel kurallara tâbidir. Türk Medeni Kanunu’nun miras hukukuna ilişkin hükümleri (özellikle TMK m. 495 ve devamı), mirasçıların mirasbırakanın borçlarından nasıl sorumlu olacaklarını ve mirasın paylaşılmasında borçların dağıtımının nasıl yapılacağını düzenler. Mirasçılar, mirasbırakanın borçlarından ya müteselsilen ya da payları oranında sorumlu olabilirler; bu durum mirasın kabul edilmesi, reddedilmesi veya resmi defterle kabul edilmesi gibi seçimlere bağlıdır.

Miras paylaşımında bir mirasçının diğer mirasçının payına düşen borçları üstlenmesi mümkündür. Bu durumda TBK m. 194-200’deki genel kurallar değil, TMK’nın ilgili miras hukuku hükümleri uygulanır. Bu özel rejim, mirasın bütünlüğünü ve mirasçıların haklarını korumak için getirilmiştir.

Rehinli taşınmazların devri konusunda da özel hükümler bulunmaktadır. Türk Medeni Kanunu’nun taşınmaz rehni (ipotek) hükümleri (TMK m. 850 ve devamı), rehinli taşınmazın devredilmesi ve bu devir sonucunda rehin alacaklı borcunun üstlenilmesi konularında ayrıntılı kurallar içerir. Rehinli taşınmaz satıldığında veya başka şekilde el değiştirdiğinde, yeni sahibin ipotekle güvence altına alınan borçtan nasıl sorumlu olacağı özel biçimde düzenlenmiştir.

Rehinli taşınmaz devrinde iki temel yaklaşım vardır: birincisi, alıcının ipotekli borcu üstlenmesi; ikincisi ise satıcının borcu ödemesi ve ipoteğin terkin edilmesi. Uygulamada genellikle alıcı, ipotekli taşınmazı satın alırken bu borcu üstlenir; satış bedelinden ipotek tutarı düşülür. Ancak bu üstlenme, rehinle güvencelenmiş borç olduğundan özel prosedürlere tâbidir.

Rehinli taşınmaz devrinde alacaklının (ipotek alacaklısının) konumu özel olarak korunur. TMK hükümleri, alacaklının onayının gerekip gerekmediği, alacağın ne ölçüde etkileneceği, rehinin akıbeti gibi konularda spesifik kurallar getirmiştir. Bu kurallar, TBK m. 194-200’deki üstlenme hükümlerinden farklıdır ve daha katı bir korumayı içerir.

Bu iki istisna dışında da Türk hukukunda özel borç üstlenme rejimleri bulunmaktadır. Örneğin iş hukukunda işyerinin devri, İş Kanunu m. 6 çerçevesinde özel olarak düzenlenmiştir; yeni işveren, eski işverenin borçlarından sorumlu olur ve belirli koşullarda eski işveren de iki yıl müteselsil sorumluluk taşır. Tüketici hukukunda da taksitli satış sözleşmelerinde özel devir hükümleri bulunmaktadır.

Doktrinde bu madde, "Türk hukukunun çok katmanlı düzenleme yapısı"nın ifadesi olarak değerlendirilmektedir. Genel kurallar temel çerçeve oluştururken, özel kurallar spesifik alanlarda daha ayrıntılı ve daha uygun düzenlemeler sağlar. Yargıtay kararları, bu iki düzey arasındaki önceliği titizlikle değerlendirmekte; somut olayda hangi rejimin uygulanacağını belirlemektedir.

Uygulamada bu madde özellikle miras davalarında, ipotekli gayrimenkul alım-satımlarında, iş hukuku uyuşmazlıklarında, şirket satın alma işlemlerinde önemli sonuçlar doğurur. Hukuk uygulayıcıları, borç üstlenme konusunda çalışırken önce özel bir kanun hükmü olup olmadığını araştırmalı, varsa onu; yoksa TBK genel hükümlerini uygulamalıdır. Bu düzenleme, Türk borçlar hukukunun sistematik yapısının ve özel-genel kural ilişkisinin önemli bir göstergesidir.