TBK 415. Madde
I. İşçi, işin görülmesi için işverenle anlaşarak işverenin veya kendisinin sağladığı bir taşıma aracı kullanıyorsa, taşıtın işletilmesi ve bakımı için gerekli olağan giderler, hizmet için kullanıldığı ölçüde işverence karşılanır.
II. İşçi işverenle anlaşarak, işin görülmesinde kendi motorlu aracını kullanıyorsa, işveren ayrıca bu araçla ilgili vergiyi, zorunlu mali sorumluluk sigortası primini ve aracın yıpranması karşılığında uygun bir tazminatı hizmet için kullanıldığı ölçüde işçiye ödemekle yükümlüdür.
III. İşçi işverenle anlaşarak, hizmetin görülmesinde kendisine ait diğer taşıma araçlarını ve hayvanlarını kullanıyorsa işveren, bunların kullanma ve bakımı için gerekli olan olağan giderleri hizmet için kullanıldığı ölçüde karşılamakla yükümlüdür.
TBK 415. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “2. Taşıma araçları” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının üç fıkradan oluşan 414 üncü maddesinde, taşıma araçlarının gerektirdiği giderlerden sorumluluk düzenlenmektedir.
Maddenin birinci fıkrasında, işçinin, işin görülmesi için işverenle anlaşarak işverenin veya kendisinin sağladığı bir taşıma aracı kullanması durumunda, taşıtın işletilmesinin ve bakımının gerektirdiği olağan giderlerin, hizmet için kullanıldığı ölçüde işverence karşılanacağı belirtilmiştir.
Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin işverenle anlaşarak işin görülmesinde kendi motorlu aracını kullanması durumunda, işverenin sadece motorlu aracın işletilmesinin ve bakımının gerektirdiği olağan giderlerden değil, aynı zamanda bunların vergi, zorunlu malî sorumluluk sigortası primlerini ve aracın yıpranması karşılığında uygun bir tazminatı da ödemekle yükümlü olduğu kabul edilmiştir. Ancak, işveren tarafından karşılanacak olan bu giderler, “hizmet için kullanıldığı ölçüde” sınırlamasına tâbi tutulmuştur.
Maddenin son fıkrasında, işçinin işverenle anlaşarak, hizmetin görülmesinde kendisine ait diğer taşıma araçlarını ve hayvanlarını kullanması durumunda, işverenin, bunların kullanımının ve bakımının gerektirdiği olağan giderleri, yine hizmet için kullanıldığı ölçüde karşılamakla yükümlü olduğu ifade edilmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 327b maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 415. maddesi, taşıma araçlarının kullanımına ilişkin giderleri düzenleyen detaylı bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası genel kuralı koyar: işçi, işin görülmesi için işverenle anlaşarak işverenin veya kendisinin sağladığı bir taşıma aracı kullanıyorsa, taşıtın işletilmesi ve bakımı için gerekli olağan giderler, hizmet için kullanıldığı ölçüde işverence karşılanır.
Bu hüküm, taşıma aracı kullanımında giderlerin işverene ait olduğunu belirtir. İşçinin kendi aracı olsa bile iş için kullanıldığında, iş için kullanılma oranında işveren gider ödemelidir.
"Hizmet için kullanıldığı ölçüde" önemli bir sınırlama. Eğer araç hem iş hem kişisel amaçla kullanılıyorsa, sadece iş kısmı için gider ödenir. Kişisel kullanım işçinin sorumluluğundadır.
Olağan giderler: yakıt, normal bakım, yıpranma, küçük tamirler gibi rutin giderler. Bu kapsamda olmayan önemli kazalar ve büyük tamirler ayrıca değerlendirilebilir.
İkinci fıkra, işçinin kendi motorlu aracını kullanması durumunu düzenler: işçi işverenle anlaşarak, işin görülmesinde kendi motorlu aracını kullanıyorsa, işveren ayrıca bu araçla ilgili vergiyi, zorunlu mali sorumluluk sigortası primini ve aracın yıpranması karşılığında uygun bir tazminatı hizmet için kullanıldığı ölçüde işçiye ödemekle yükümlüdür.
Bu hüküm, motorlu araç kullanımında özel bir düzenleme getirir. İşçinin kendi arabasını iş için kullanıyorsa, sadece yakıt ve bakım değil, ek ödemeler de söz konusudur:
1. Motorlu Taşıt Vergisi: iş için kullanım oranında ödenir 2. Zorunlu mali sorumluluk sigortası (trafik sigortası): iş kullanımı oranında ödenir 3. Araç yıpranması (amortisman): iş kullanımı oranında tazminat
Bu ödemeler, işçinin aracını kullanarak uğradığı değer kaybını dengeler. Araç iş için kullanıldıkça hızla yıpranır; bu yıpranma tazmin edilir.
Üçüncü fıkra, diğer taşıma araçları için düzenleme getirir: işçi işverenle anlaşarak, hizmetin görülmesinde kendisine ait diğer taşıma araçlarını ve hayvanlarını kullanıyorsa işveren, bunların kullanma ve bakımı için gerekli olan olağan giderleri hizmet için kullanıldığı ölçüde karşılamakla yükümlüdür.
Bu hüküm, motorsuz taşıma araçlarını ve hayvanları da kapsama alır: – Bisiklet (kurye işinde) – At arabası (tarım işinde) – Yük hayvanları (taşımacılık) – Römork veya başka ek ekipman
Tüm bu araçların iş için kullanılan kısmının bakım ve kullanım giderleri işverene aittir.
Pratik örnekler: – Servis şoförü kendi aracıyla müşteri ziyaret ediyor: yakıt + sigorta + yıpranma – Sipariş kuryesi kendi motoruyla teslimat yapıyor: yakıt + bakım + yıpranma – Tarım işçisi kendi atıyla çalışıyor: yem + bakım
Bu düzenleme, işçinin kendi ulaşım araçlarını iş için kullanmasında ekonomik dengeyi sağlar. İşveren, araç sahibi olmanın maliyetlerini iş kısmı için karşılar.